Nesli tehlike altındaki deniz kaplumbağalarının Akdeniz sahillerinde yuvalama yaptığı İztuzu, Patara, Çıralı gibi 21 kumsala, 1 Mayıs itibarıyla saat 20.00'den saat 08.00'e kadar gece giriş yasağı başladı. Yasak, eylül sonuna kadar sürecek ve ihlal edenlere 699 bin liraya kadar idari para cezası uygulanacak. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında, caretta caretta ve yeşil deniz kaplumbağalarının üreme dönemlerinde rahatsız edilmemesi hedefleniyor.
Yasak kapsamındaki kumsallar ve uygulama detayları
Ülke genelinde belirlenen 21 özel kumsal, deniz kaplumbağalarının yuvalama alanları olarak koruma altına alındı. Bu kumsallar arasında Muğla'nın İztuzu Plajı, Antalya'nın Patara ve Çıralı sahilleri, Mersin'in Kazanlı ve Göksu deltası, Hatay'ın Samandağ kıyıları ile Adana'nın Yumurtalık sahili bulunuyor. Yasak kapsamında, belirtilen saatler arasında kumsallara giriş yasaklanırken, gece saatlerinde plajda yürüyüş yapmak, piknik yapmak, kamp kurmak, ışık tutmak veya gürültü çıkarmak gibi faaliyetler de yasaklandı. Ayrıca, araçla kumsala girmek ve izinsiz yapılaşma da ceza kapsamında. Jandarma ve sahil güvenlik ekipleri, yasak bölgelerde devriye gezerek ihlalleri tespit ediyor. Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürlükleri, gönüllü kuruluşlarla birlikte bilinçlendirme çalışmaları yürütüyor.
Deniz kaplumbağalarının korunması için neden önemli?
Akdeniz'deki deniz kaplumbağası popülasyonları, iklim değişikliği, kirlilik, kıyı gelişimi ve insan müdahalesi nedeniyle tehdit altında. Caretta caretta ve yeşil deniz kaplumbağaları, üreme için belirli kumsalları kullanıyor ve bu alanların korunması türün devamı için hayati önem taşıyor. Dişi kaplumbağalar, gece saatlerinde yumurtlamak için kumsala çıkıyor; bu nedenle gece giriş yasağı, yumurtlama sürecinin kesintisiz devam etmesini sağlıyor. Yumurtadan çıkan yavruların denize ulaşması da gece saatlerinde yapay ışıklardan etkilenmeden gerçekleşebiliyor. Uzmanlar, ışık kirliliğinin yavruların yönünü şaşırdığı için ölümlerine neden olduğunu belirtiyor. Bu yasakla birlikte kaplumbağaların doğal döngüsü korunurken, ekoturizm açısından da sürdürülebilir bir model oluşturuluyor.
Geçmiş yıllarda yasaklara uyulmaması nedeniyle yuva sayılarının düştüğü raporlanmıştı. 2023 yılında 21 kumsal genelinde yaklaşık 2.500 yuva tespit edilirken, bu sayı 2024'te 2.700'e yükseldi. Yetkililer, yasakların titizlikle uygulanması durumunda yuva sayılarının artacağını öngörüyor. Ceza miktarları ise 2025 yılı için yeniden değerleme oranında güncellendi; 699 bin liralık ceza, bireysel ihlaller için caydırıcı nitelikte. Ticari işletmeler (turistik tesisler, restoranlar gibi) için daha yüksek cezalar söz konusu.
Yasakların yanı sıra, gönüllü koruma ekipleri yuvaları işaretliyor, kafeslerle yırtıcılardan koruyor ve yavruların denize ulaşma anlarını izliyor. Vatandaşların, yasak bölgelerdeki deniz kaplumbağalarına zarar vermemek için duyarlı olmaları isteniyor. Özellikle tatil sezonunda, bu kumsalları ziyaret edenlerin yasak saatlerine riayet etmesi, türün korunmasına doğrudan katkı sağlıyor.
Deniz kaplumbağalarının korunması, sadece Türkiye'nin değil, Akdeniz ülkelerinin ortak sorumluluğu. Türkiye, Akdeniz'deki en önemli yuvalama alanlarına sahip ülkelerden biri olarak uluslararası sözleşmeler (Bern Sözleşmesi, Barcelona Sözleşmesi) kapsamında taahhütlerde bulunuyor. Bu yasaklar, söz konusu taahhütlerin bir parçası olarak uygulanıyor.
