Her yaz döneminde deniz kıyısı kentlerde yaşanan erişim sıkıntıları, kamuoyunun gündeminde önemli bir yer tutmaya devam ediyor. Türkiye'nin dört bir yanında vatandaşlar, kıyı şeritlerine özgürce ulaşamadıklarını dile getirirken, bu durum Anayasa'nın 43. maddesinde yer alan "kıyılar devletin hüküm ve tasarrufu altındadır" ilkesine aykırılık teşkil ediyor. Uyarılara ve eleştirilere rağmen benzer sorunlar her yıl tekrarlanıyor.
Kıyı İşgalleri ve Hukuki Boyut
Akdeniz ve Ege kıyılarında özellikle otel, restoran ve özel işletmelerin plajları tel örgülerle çevirerek halka kapattığı görülüyor. Antalya, Muğla, İzmir gibi turistik merkezlerde, kıyı şeridinde yürüyüş yapmak isteyen vatandaşlar sık sık engellemelerle karşılaşıyor. TBMM Dilekçe Komisyonu'na yapılan başvurular, bu konuda vatandaşların ne kadar duyarlı olduğunu ortaya koyuyor. 2024 yazında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yaptığı denetimlerde, 200'den fazla işletmeye kıyı işgali nedeniyle para cezası kesilirken, bazı işletmelerin kıyıyı halka kapattığı tespit edildi. Hukukçular, kıyılardaki özel mülkiyet iddialarının Anayasa'ya aykırı olduğunu belirterek, bu konuda daha sıkı yaptırımlar uygulanmasını talep ediyor.
Kıyı Kanunu ve Uygulamadaki Aksaklıklar
Kıyı Kanunu'na göre, kıyı şeridinin 100 metreye kadar olan alanı kamuya açık olmak zorundadır. Ancak uygulamada belediyelerin imar planları ve turizm yatırımları nedeniyle bu kural sıklıkla ihlal ediliyor. Sivil toplum kuruluşları, özellikle Bodrum, Çeşme, Alanya gibi popüler tatil beldelerinde, plajların oteller tarafından işgal edildiğini ve vatandaşın denize girmesinin adeta imkansız hale geldiğini dile getiriyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin "kıyılar halkındır" başlıklı kampanyası, bu soruna dikkat çekmek için atılan adımlardan biri. Ancak uzmanlar, yalnızca kampanyaların yeterli olmadığını, idari ve yargısal süreçlerin hızlandırılması gerektiğini vurguluyor.
Kıyı Erişiminde Son Gelişmeler
Son olarak Antalya'nın Kemer ilçesinde bir sahilin işletme tarafından kapatılması üzerine bölge halkı eylem yapmıştı. Kaymakamlık ve belediye müdahalesiyle sahil yeniden halka açıldı. Ancak bu tür münferit müdahaleler sorunu çözmüyor. CHP Genel Başkan Yardımcısı Ali Mahir Başarır, konuyu Meclis gündemine taşıyarak, "Kıyılarımızı rant için yok eden anlayışı kınıyoruz. Kıyı kanununun uygulanmasını sağlayana kadar mücadele edeceğiz" dedi. AK Parti cephesi ise konuyla ilgili mevcut düzenlemelerin uygulanması için yerel yönetimlerin daha fazla yetki ve sorumluluk alması gerektiğini savunuyor.
Kıyı erişimi sorunu, Türkiye'de yaz aylarının klasikleşmiş gündem maddelerinden biri olmayı sürdürüyor. Anayasa'nın açık hükmüne ve mahkeme kararlarına rağmen, ekonomik çıkarlar nedeniyle kıyıların kullanımı kısıtlanmaya devam ediyor. Bu durum, toplumsal adalet duygusunu zedelerken, sürdürülebilir turizm ve kentsel planlama anlayışıyla bağdaşmıyor. Kıyıların herkese açık olması, demokratik bir hakkın yanı sıra sosyal devlet ilkesinin de gereğidir. Bu nedenle sorunun köklü çözümlerle ele alınması, siyasi iradenin öncelikli hedefleri arasında yer almalıdır.
