Belçika'da yürütülen yeni bir bilimsel çalışma, kedilerin birbirini yalama davranışının yalnızca sevgi ve bakım amaçlı olmadığını, aynı zamanda sosyal hiyerarşi kurma ve fiziksel kavgayı önleme işlevi görebileceğini ortaya koydu. Liege Üniversitesi'nden araştırmacılar, iki yıl boyunca 150 ev kedisini gözlemleyerek bu davranışın altında yatan nedenleri inceledi.
Sosyal tımar mı, güç gösterisi mi?
Çalışmanın başyazarı Dr. Sophie Laurent, 'Allogrooming' olarak adlandırılan bu davranışın kediler arasında bağ kurma kadar tahakküm kurma amaçlı da yapılabildiğini belirtti. Araştırmaya göre, tımarlama seanslarının %40'ında yalayan kedinin daha baskın olduğu gözlendi. Baskın kedi genellikle yalama işlemini yarıda kesiyor veya karşı tarafın tepki vermesine izin vermiyordu. Bu durum, yalamanın bir güç sergileme biçimi olabileceğine işaret ediyor.
'Kediler birbirini yaladığında sadece birbirlerini temizlemiyor; aynı zamanda grup içindeki statülerini de belirliyor' diyen Lauren, 'daha düşük statülü kediler, baskın kedinin yalamasına izin vererek hiyerarşiyi kabul ettiklerini gösteriyor' dedi.
Çatışma önleme mekanizması
Araştırma, yalamanın aynı zamanda gerilimi azaltma işlevi gördüğünü de tespit etti. Kediler arasında bir anlaşmazlık potansiyeli belirdiğinde, tımarlama başlatarak fiziksel çatışmanın önlendiği vakalar kaydedildi. Utrecht Üniversitesi'nden davranış biyoloğu Prof. Dr. Hans van der Meer, konuya dışarıdan bir gözlem yaparak şunları söyledi: 'Bu bulgular, kedilerin sosyal davranışının sanıldığından çok daha karmaşık olduğunu gösteriyor. Köpeklerde sıkça görülen bu tür bir gerginlik azaltma mekanizmasının kedilerde de var olması, türler arası benzerliklere ışık tutuyor.'
Ancak tüm tımarlama davranışları çatışma kaynaklı değil. Araştırma, özellikle anne kedilerin yavrularını temizlerken ve aynı yuvada büyümüş kedilerin birbirine yönelik yalamalarında sevgi ve bağlılık unsurlarının ağır bastığını da vurguluyor. Kedilerin vücut dili de yalama eyleminin anlamı hakkında ipucu veriyor: Kuyruk dikliği ve yavaş göz kırpma gibi pozitif işaretler eşliğinde yapılan yalamalar genellikle dostane; kuyruk sallama veya kulak yatırma gibi gerginlik belirtileriyle yapılan yalamalar ise daha çok tahakküm amaçlı.
Bu sonuçlardan sonra kedi sahiplerine de tavsiyelerde bulunan bilim insanları, evde birden fazla kedi bulunan kişilerin tımarlama anlarında hayvanlarının vücut diline dikkat etmelerini ve baskın davranışları fark ederlerse mama kapları ya da oyuncaklar için rekabeti azaltacak düzenlemelere gitmelerini öneriyor.
Diğer araştırmalarla karşılaştırma
Geçmişte benzer çalışmalar maymunlar ve diğer primatlarda yapılmış ancak ev kedilerinde bu kadar kapsamlı bir gözlem ilk kez gerçekleştiriliyor. 2018'de yayımlanan bir Japon araştırması da kedilerin yalama davranışını incelemiş ancak hiyerarşik boyut üzerinde durmamıştı. Belçika çalışması, uzun vadeli gözlemler ve 150 kedi gibi nispeten büyük bir örneklemle bu alandaki önemli bir boşluğu dolduruyor.
Şehirlerde yaygınlaşan apartman yaşamı ve birden fazla kedi besleme eğilimi göz önüne alındığında, bu davranışı anlamak kedi refahı ve sahipleriyle ilişkiler açısından kritik önem taşıyor. Çalışmanın kediler arası sosyal dinamikleri anlamaya yönelik daha geniş bir projenin parçası olduğu belirtiliyor.
