İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, motokurye sektöründe kayıt dışı çalışan sayısının tahminen 500 bin ile 1 milyon arasında olduğunu açıkladı. Çiftçi, 2020-2025 döneminde Türkiye'deki motosiklet sayısının yüzde 103 oranında arttığını, trafik kazalarının yarısının motosiklet kaynaklı olduğunu ve can kayıplarının yüzde 28'inin bu kazalarda meydana geldiğini belirtti. Bakan, kayıt dışı motokuryelerin hem trafik güvenliği hem de çalışan hakları açısından ciddi risk oluşturduğunu vurguladı.
Kayıt Dışı Motokurye Sorunu Büyüyor
Bakan Çiftçi'nin verdiği bilgilere göre, özellikle büyükşehirlerde hızla artan motokurye sayısı, denetim eksikliği nedeniyle kayıt altına alınamıyor. Sektördeki toplam motokurye sayısının 1,5 milyon civarında olduğu tahmin edilirken, bunların önemli bir kısmının herhangi bir sosyal güvencesi bulunmuyor. Kayıtsız çalışan motokuryeler, ne vergi kaydına sahip ne de iş kazası sigortasından yararlanabiliyor. Bu durum, hem devlet gelirlerinde kayıp hem de çalışanların mağduriyeti anlamına geliyor.
Motosiklet sayısındaki artışın en önemli nedenleri arasında pandemi sonrası hızla büyüyen online yemek ve kargo sektörü gösteriliyor. 2020'de yaklaşık 3 milyon olan motosiklet sayısı, 2025 itibarıyla 6 milyonu aşmış durumda. Bu artışta ekonomik koşulların zorlaşması ve genç işsizliğin yükselmesi de etkili oldu. Birçok kişi için motokuryelik, hızlı gelir elde etme kapısı haline geldi; ancak kayıt dışılık beraberinde güvencesiz çalışma koşullarını getirdi.
Trafik Kazalarında Motosikletlerin Payı Yüksek
Çiftçi'nin açıklamalarına göre, trafik kazalarının yarısı motosikletlerden kaynaklanıyor. Can kayıplarının ise yüzde 28'i motosiklet kazalarında yaşanıyor. Bu oran, motosikletlerin trafikteki payı düşünüldüğünde oldukça yüksek. Kuryelerin yoğun çalışma saatleri, hız baskısı ve koruyucu ekipman eksikliği kazaları tetikliyor. Özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi metropollerde motokurye kazaları neredeyse her gün haberlere konu oluyor.
Uzmanlar, motokuryelerin çalışma saatlerinin düzensiz olduğunu ve dinlenme sürelerinin yetersiz kaldığını belirtiyor. Sipariş başına ödeme sisteminin yaygınlaşması, kuryeleri daha fazla sipariş almak için hızlı sürmeye teşvik ediyor. Bu durum, hem kendi hayatlarını hem de diğer sürücülerin güvenliğini riske atıyor. Ayrıca birçok motokurye, motosiklet bakımını düzenli yaptıramıyor; çünkü gelirleri ancak geçimlerine yetiyor.
Denetim ve Yasal Düzenleme İhtiyacı
Kayıt dışı motokurye sorununa çözüm bulmak amacıyla çeşitli düzenlemeler gündeme geliyor. İçişleri Bakanlığı'nın, motokuryelerin kayıt altına alınması için bir sistem üzerinde çalıştığı ifade ediliyor. Bu kapsamda, kuryelerin mesleki yeterlilik belgesi alması, motosikletlerin ticari kullanım için ayrıca tescillenmesi ve sigorta zorunluluğu getirilmesi planlanıyor. Ancak sektör temsilcileri, bu düzenlemelerin uygulanabilirliği konusunda endişeli. Çünkü kayıt dışı çalışan çok sayıda kurye, ek maliyetlerden kaçınmak için kayıt dışı kalmayı sürdürebilir.
Öte yandan, motokuryelerin sendikal örgütlenme çabaları da artıyor. Son yıllarda kurulan motokurye dernekleri, çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve yasal güvence sağlanması için mücadele ediyor. Ancak dağınık yapı ve kayıt dışılık nedeniyle örgütlenme zorlukla ilerliyor. Hükümetin, hem çalışan haklarını koruyacak hem de trafik güvenliğini artıracak kapsamlı bir yasal çerçeve hazırlaması bekleniyor.
Ekonomik ve Sosyal Boyut
Kayıtsız motokuryelerin varlığı, sadece güvenlik değil aynı zamanda ekonomi açısından da önemli bir sorun. Kayıt dışı çalışma nedeniyle devlet, vergi ve sosyal güvenlik primi kaybı yaşıyor. Ayrıca kayıtlı çalışan motokuryeler, haksız rekabetle karşı karşıya kalıyor; çünkü kayıtsız çalışanlar daha düşük maliyetle iş alabiliyor. Bu durum, sektörde ücretlerin düşmesine ve çalışma koşullarının kötüleşmesine yol açıyor.
Sosyal açıdan bakıldığında, motokuryelerin çoğu genç ve düşük gelirli bireylerden oluşuyor. Eğitim seviyesi düşük olan bu kişiler, başka iş bulmakta zorlanıyor ve motokuryeliği tek geçim kaynağı olarak görüyor. Kayıt dışılık, onları her türlü sosyal güvenceden mahrum bırakıyor. İş kazası geçirdiklerinde tedavi masraflarını kendileri karşılamak zorunda kalıyor, yaşlılıklarında emekli maaşı alamıyorlar.
Bakan Çiftçi'nin açıklamaları, sorunun resmi olarak kabul edildiğini gösteriyor. Ancak çözüm için atılacak adımların kısa sürede somutlaşması gerekiyor. Aksi halde, motokurye sayısındaki artış ve kayıt dışılık daha da derinleşebilir. Trafik kazalarındaki ölüm oranlarını düşürmek ve çalışan haklarını korumak için denetimlerin sıklaştırılması, kayıt teşviklerinin artırılması ve sektöre özel bir yasal düzenleme yapılması şart görünüyor.
Sonuç olarak, Türkiye'de motokuryelik sektörü hem hızlı büyümesi hem de kayıt dışı yapısıyla önemli bir sorun alanı haline gelmiş durumda. İçişleri Bakanı'nın verdiği rakamlar, sorunun büyüklüğünü gözler önüne seriyor. Önümüzdeki dönemde atılacak adımlar, sektörün geleceğini ve binlerce motokuryenin yaşam koşullarını belirleyecek.
