Sinop Üniversitesi liderliğinde, küresel iklim değişikliğinin etkisiyle Karadeniz'de görülmeye başlayan mavi yengeç ve Pasifik istiridyesi gibi istilacı deniz türlerinin avlanarak ekonomiye kazandırılması amacıyla kapsamlı bir proje hayata geçirildi. Proje, hem ekosistem dengesini korumayı hem de balıkçılara yeni gelir kapıları sunmayı hedefliyor.
İstilacı Türler Karadeniz'de Yayılıyor
Karadeniz, son yıllarda artan deniz suyu sıcaklıkları ve değişen tuzluluk oranları nedeniyle tropikal ve subtropikal kökenli türlerin istilasına sahne oluyor. Özellikle mavi yengeç (Callinectes sapidus) ve Pasifik istiridyesi (Crassostrea gigas), bölgede hızla çoğalarak yerel türlerin yaşam alanlarını daraltıyor. Sinop Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi'nden Prof. Dr. Osman Samsun, bu türlerin Akdeniz üzerinden Karadeniz'e ulaştığını ve balıkçılık faaliyetlerini olumsuz etkilediğini belirtiyor. Ancak aynı zamanda bu türlerin ekonomik değeri olduğuna dikkat çekiyor.
Projenin Amacı ve Kapsamı
Sinop Üniversitesi koordinasyonunda yürütülen proje, istilacı türlerin avlanmasını teşvik ederek hem popülasyonlarının kontrol altına alınmasını hem de bu türlerin ticari ürün olarak değerlendirilmesini amaçlıyor. Proje kapsamında, öncelikle bu türlerin stok durumu ve dağılımı bilimsel yöntemlerle tespit edilecek. Ardından, balıkçılara avlama teknikleri ve soğuk zincir konusunda eğitimler verilecek. Toplanan ürünler, gıda sektöründe ve su ürünleri yem sanayisinde kullanılmak üzere işlenecek. Ayrıca, mavi yengeç ve istiridyenin ihracat potansiyeli araştırılacak.
Projenin ilk etabı Sinop ve Samsun kıyılarında pilot olarak başlatıldı. Balıkçı kooperatifleriyle iş birliği yapılarak avlanan istilacı türler için alım garantisi sağlanacak. Böylece balıkçıların ekonomik kaygı yaşamadan avlanmaya katılması teşvik edilecek.
Ekonomik Potansiyel ve Zorluklar
Mavi yengeç, yüksek et kalitesi ve talep gören bir deniz ürünü olarak biliniyor. Özellikle Uzak Doğu ve Avrupa pazarlarında rağbet görüyor. Pasifik istiridyesi ise restoranlarda ve su ürünleri yetiştiriciliğinde kullanılıyor. Uzmanlar, Karadeniz'deki istilacı türlerin yıllık avlanabilir miktarının binlerce ton olabileceğini tahmin ediyor. Bu da ülke ekonomisine önemli bir katkı sağlayabilir. Ancak, avcılık sırasında yerel türlerin zarar görmemesi için seçici av araçları kullanılması gerekiyor. Ayrıca, istilacı türlerin işlenmesi için soğuk hava depoları ve işleme tesislerinin kurulması şart.
Bilimsel ve Çevresel Boyut
İstilacı türlerin ekosisteme etkileri uzun zamandır araştırılıyor. Mavi yengeç, midye ve diğer kabuklularla beslenerek besin zincirini değiştiriyor. Pasifik istiridyesi ise kayalık alanlarda resif oluşturarak yerli türlerin yerleşimini engelliyor. Bu nedenle, avlanma baskısı ile popülasyonlarının kontrol edilmesi ekosistem sağlığı açısından da kritik. Sinop Üniversitesi'nden Doç. Dr. Ayşe Kaya, "İstilacı türlerle mücadelede en etkili yöntemlerden biri, onları ekonomik bir kaynağa dönüştürmektir. Böylece hem balıkçılar kazanır hem de deniz ekosistemi rahatlar" diyor.
Gelecek Planları ve Beklentiler
Projenin iki yıl sürmesi planlanıyor. Bu süre zarfında, avlanan istilacı türlerin miktarı ve ekonomik getirisi düzenli olarak raporlanacak. Elde edilen veriler ışığında, projenin tüm Karadeniz kıyılarına yaygınlaştırılması hedefleniyor. Ayrıca, üniversite sanayi iş birliğiyle istilacı türlerden katma değerli ürünler (konserve, dondurulmuş ürün, yem) geliştirilmesi için Ar-Ge çalışmaları yapılacak. Balıkçılar ise bu girişimden umutlu. Sinoplu balıkçı Ahmet Demir, "Daha önce ağlarımıza takılan bu yengeçleri denize geri atıyorduk. Şimdi ise para edecekler. Bu bizim için yeni bir gelir kapısı" ifadelerini kullandı.
Karadeniz'deki istilacı türlerin ekonomiye kazandırılması, sadece Türkiye için değil, bölgedeki diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilecek bir model. İklim değişikliğinin denizlerdeki etkileri arttıkça, uyum stratejileri geliştirmek kaçınılmaz hale geliyor. Bu proje, bilimsel veriye dayalı, sürdürülebilir ve ekonomik fayda sağlayan bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
