Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan mart ayı İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı (KKO) verileri, ekonomideki yavaşlamanın boyutunu bir kez daha gözler önüne serdi. Mevsimsel etkilerden arındırılmamış KKO, bir önceki aya göre 1,3 puan azalarak yüzde 74,2 seviyesine geriledi. Bu oran, geçen yılın nisan ayından bu yana görülen en düşük seviye olarak kayıtlara geçti. Üreticilerin talepteki daralmaya bağlı olarak üretimlerini kıstığını gösteren veri, sanayi sektöründe toparlanmanın henüz başlamadığını işaret ediyor.
Küçük ölçekli firmalarda düşüş daha belirgin
Verilere göre, imalat sanayinde faaliyet gösteren 2 bin 114 firmanın katılımıyla hesaplanan KKO, mart ayında yüzde 74,2 ile beklentilerin altında kaldı. Geçen yılın aynı ayında bu oran yüzde 76,5 seviyesindeydi. Aylık bazda yaşanan 1,3 puanlık düşüş, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerde daha belirgin oldu. Yatırım malı üretiminde kapasite kullanımı yüzde 71,1'e gerilerken, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 75,9, dayanıksız tüketim mallarında ise yüzde 72,5 olarak gerçekleşti. Ara malı üretiminde KKO yüzde 75,2 seviyesinde kaldı.
Talep zayıflığı ve maliyet baskısı
Ekonomistler, KKO'daki düşüşü iç talepteki zayıflama ve yüksek maliyetlere bağlıyor. Yüksek enflasyon karşısında sıkılaşan para politikası sonucu azalan alım gücü, tüketici talebini olumsuz etkilerken, üreticiler stoklarını eritmekte zorlanıyor. Ayrıca, ham madde ve enerji fiyatlarındaki yukarı yönlü seyir, firmaların üretim planlarını revize etmesine neden oluyor. İmalat sanayi PMI verileri de benzer bir tablo çizerek, sektörde faaliyet koşullarının 2020 yılının ortalarından bu yana en zayıf dönemini yaşadığını gösteriyor.
Son 11 ayın en düşüğü
2023 yılı nisan ayında yüzde 74,2 olan KKO, geçen yıl mayısta yüzde 75,7'ye, haziranda yüzde 77,4'e yükselmişti. Ancak bu yılın başından itibaren yeniden düşüş trendine girildi. Ocakta yüzde 75,9, şubatta yüzde 75,5 olan oran, martta yüzde 74,2'ye indi. Uzmanlar, ikinci çeyrekte de benzer bir eğilimin devam etmesi halinde sanayi üretiminin yıllık bazda daralabileceğini belirtiyor.
Sektörel bazda farklılıklar
Kapasite kullanım oranları sektörel bazda incelendiğinde, tekstil ve giyim sektöründe düşüşün daha derin olduğu görülüyor. Tekstil ürünleri imalatında KKO martta yüzde 70,8'e gerilerken, giyim eşyası imalatında yüzde 67,5 seviyesine indi. Kimya, plastik ve metal sanayinde de benzer bir yavaşlama yaşanıyor. Buna karşılık, gıda ve içecek sektöründe KKO'nun yüzde 78,2 ile nispeten yüksek seyretmesi, talebin daha dirençli olduğu bu alanda üretimin sürdüğüne işaret ediyor.
Otomotiv sektöründe ise kapasite kullanımı yüzde 77,5 olurken, elektrikli teçhizat imalatında yüzde 76,8 olarak kaydedildi. Makine ve ekipman imalatında ise oran yüzde 73,4'te kaldı. Sektördeki daralmanın istihdam üzerinde de baskı yaratabileceği ifade ediliyor. Nitekim, son dönemde imalat sanayinde istihdam endeksinde gerilemeler görülmeye başlandı.
Ekonomik yavaşlama sinyalleri
Kapasite kullanım oranları, ekonominin genel gidişatına dair önemli ipuçları veren öncü göstergeler arasında yer alıyor. Mart ayı verileri, ekonominin yavaşlama evresinde olduğunu teyit ederken, üretim tarafında toparlanmanın henüz başlamadığına işaret ediyor. Özellikle küçük ve orta ölçekli firmaların zorlandığı bir dönem yaşanıyor. Ancak, merkez bankasının faiz indirimlerine başlamasının ardından finansal koşullardaki iyileşmenin önümüzdeki aylarda KKO'ya yansıması bekleniyor.
