Hazine ve Maliye Bakanlığı, kamuda şeffaflık ve hesap verebilirliği artırmak amacıyla hayata geçirdiği Yapay Zeka Destekli Muhasebe ve İleri Analitik Projesi ile bugüne kadar 2 milyar liranın üzerinde verimsizlik riski taşıyan kamu harcaması tespit etti. Proje, devlet bütçesinin daha etkin kullanılmasına olanak sağlarken, kamu kaynaklarının israfını önlemeyi hedefliyor.
Projenin kapsamı ve işleyişi
Proje kapsamında, kamu kurumlarının muhasebe kayıtları yapay zeka algoritmalarıyla analiz ediliyor. Bu sayede; anormal harcama kalemleri, tekrarlayan ödemeler, bütçe kalemlerindeki sapmalar ve olası usulsüzlükler tespit ediliyor. Yapay zeka, geçmiş yılların verilerini öğrenerek, harcama eğilimlerini modelleyebiliyor ve risk puanı yüksek işlemleri öncelikli olarak denetim birimlerine bildiriyor. Bakanlık yetkilileri, projenin özellikle kamu alımlarında ve ihale süreçlerindeki fiyat farklarını ortaya çıkarmada etkili olduğunu vurguluyor.
Tespit edilen riskler ve sağlanan tasarruf
Projenin ilk aşamasında, 2023 ve 2024 yıllarının verileri analiz edildi. Toplamda 2 milyar 340 milyon liralık harcamanın riskli olduğu belirlendi. Bu tutarın büyük bölümünün (yüzde 60) ihale süreçlerindeki fiyat farklarından, geri kalanının ise mükerrer ödemeler ve bütçe dışı harcamalardan kaynaklandığı ifade ediliyor. Yapay zekanın tespit ettiği riskli işlemlerden yüzde 70'inin doğruluğu, denetim ekiplerince yerinde yapılan incelemelerde teyit edildi. Bu tespitler sayesinde, şu ana kadar 400 milyon liralık harcamanın iptal edildiği veya yeniden düzenlendiği bildirildi.
Gelecek planları ve genişleme
Projenin başarılı sonuçları, uygulamanın diğer kamu kurumlarına yaygınlaştırılması için çalışmaları hızlandırdı. 2025 yılında tüm kamu kurumlarını kapsayacak şekilde entegre bir denetim sistemi kurulması hedefleniyor. Ayrıca, projeye eklenen tahmine dayalı analiz modülü ile gelecek dönem harcamalarının öngörülmesi ve riskli bölgelere önceden müdahale edilmesi planlanıyor. Bakanlık, bu proje ile kamu mali yönetiminde dijital dönüşümün öncüsü olmayı amaçlıyor.
Uzman değerlendirmesi
Kamu maliyesi uzmanları, yapay zeka destekli denetimin Türkiye'de ilk kez bu kapsamda uygulandığına dikkat çekiyor. Veriye dayalı karar mekanizmalarının, subjektif değerlendirmelerin önüne geçerek kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayacağı belirtiliyor. Ancak uzmanlar, yapay zekanın tamamen insan denetiminin yerini alamayacağını, özellikle hukuki süreçlerde insan faktörünün önemini koruduğunu hatırlatıyor. Projenin, şeffaflık konusunda atılmış önemli bir adım olduğu, ancak uzun vadede sürdürülebilirliği için veri güvenliği ve algoritma şeffaflığı konularında da düzenlemelerin gerekliliği ifade ediliyor.
Hazine ve Maliye Bakanlığı, projenin sonuçlarını kamuoyuyla paylaşmaya devam edeceğini ve denetim süreçlerinin etkinliğini artırmak için çalışmaların aralıksız süreceğini açıkladı. Yapay zekanın kamu maliyesine entegrasyonu, Türkiye'nin dijital devlet vizyonunun önemli bir parçasını oluşturuyor.
