İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD Başkanı Donald Trump’ın, ABD’nin İran’a yönelik saldırı düzenlemek zorunda olduğuna yönelik açıklamasına sert bir yanıt verdi. Kalibaf, Tahran’da düzenlediği basın toplantısında, “Biz diplomasi dilini tercih ederiz, ancak diğer dilleri çok daha akıcı konuşuruz. Verdiğiniz sözleri tutmazsanız biz de en iyi konuştuğumuz dile geçeceğiz” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Trump’ın bir röportajda “İran’la anlaşma sağlanamazsa saldırı seçeneği masada” sözlerine karşılık geldi. İranlı yetkililer, son haftalarda ABD’nin müzakere çağrılarına şüpheyle yaklaşıyor.
Diplomasi mi, tehdit mi?
Kalibaf, konuşmasında ABD’nin nükleer müzakerelerde samimiyetini sorguladı. “Trump yönetimi sürekli olarak müzakere masasına dönmek istediğini söylüyor, ancak aynı anda yaptırımları artırıp askeri tehditler savuruyor. Bu çelişki, Washington’un iyi niyetini sorgulamamıza yol açıyor” dedi. İran Meclis Başkanı, ABD’nin 2015’te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı’ndan (KOEP) tek taraflı çekilmesini hatırlatarak, “Daha önce verdikleri sözü tutmadılar. Şimdi yeni bir anlaşma için güven tesis etmeleri gerekiyor” diye ekledi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani de benzer bir açıklama yaparak, “ABD’nin tehdit dili, diplomasiye inandığı iddiasıyla çelişiyor. İran her zaman diyaloga hazırdır, ancak baskı altında müzakere etmeyiz” dedi. Uzmanlar, iki ülke arasındaki tansiyonun, Körfez’deki askeri hareketlilikle birlikte yükseldiğini belirtiyor.
ABD’den gelen sinyaller
Trump, geçtiğimiz hafta Fox News’e verdiği röportajda, “İran’la bir anlaşma yapmak isterim, ancak yapamazsak, saldırmaktan başka seçeneğimiz kalmaz” ifadelerini kullanmıştı. Beyaz Saray sözcüsü daha sonra bu sözleri yumuşatarak, “Başkan’ın önceliği diplomasidir, ancak tüm seçenekler masadadır” açıklamasını yapmıştı. Buna karşın, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) bölgedeki askeri tatbikatları artırdığı bildiriliyor.
İran’ın nükleer programındaki ilerlemeler de endişe yaratıyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) son raporunda, İran’ın %60 saflıkta uranyum zenginleştirmeye devam ettiğini ve bu oranın silah yapımına çok yakın olduğunu vurgulamıştı. Kalibaf, nükleer faaliyetlerin barışçıl olduğunu savunarak, “Bizim kırmızı çizgimiz ulusal güvenliğimizdir. Hiçbir tehdit bizi yolumuzdan döndüremez” dedi.
Bağlam ve değerlendirme
İran ve ABD arasındaki gerilim, 2018’de Trump’ın KOEP’ten çekilmesiyle tırmanmış, 2020’de Kasım Süleymani’nin öldürülmesiyle doruk noktasına ulaşmıştı. Biden yönetimi müzakerelere dönüş sinyali verse de, dolaylı görüşmelerde ilerleme kaydedilemedi. Kalibaf’ın son açıklamaları, Tahran’ın Washington’a karşı ‘direnç’ politikasını sürdüreceğini gösteriyor. Bağımsız analistler, İran’ın ekonomik yaptırımlar altında zorlanmasına rağmen, diplomatik pazarlık gücünü koruduğunu ve askeri seçenekleri masada tuttuğunu belirtiyor. Bu söylem, İran’ın iç kamuoyuna da ‘güçlü duruş’ mesajı verme amacı taşıyor.
