Karadeniz Bölgesi'nde tarım ürünlerine büyük zarar veren kahverengi kokarca (Halyomorpha halys) zararlısına karşı kış döneminde biyoteknik mücadele kapsamında "cezbet yok et" metodu devreye alınıyor. Fındık başta olmak üzere yaklaşık 300 tarım ürününe zarar veren istilacı türün popülasyonunu baskılamak amacıyla yürütülen çalışma, Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda sahada uygulanmaya başlanıyor.
Kışlaklarda Yoğunlaşan Mücadele
Kahverengi kokarca, kış aylarında üreme faaliyeti göstermediği için popülasyonunun en zayıf olduğu dönemde hedef alınıyor. Zararlı, kışı geçirmek için evler, depo ve ahşap yapılar gibi korunaklı alanlara çekiliyor. Bu dönemde "cezbet yok et" yöntemiyle kokarcaların toplu halde bulunduğu noktalara feromon tuzakları yerleştirilerek ergin bireylerin yakalanması amaçlanıyor. Böylece ilkbaharda tarlalara yayılacak birey sayısının azaltılması hedefleniyor.
Biyoteknik mücadele, kimyasal pestisit kullanımını en aza indirerek çevre ve insan sağlığını korumayı amaçlıyor. Feromon tuzakları, zararlının doğal düşmanlarına zarar vermeden yalnızca hedef türe yönelik etki gösteriyor. Uzmanlar, bu yöntemin uzun vadede sürdürülebilir tarım için kritik olduğunu vurguluyor.
Popülasyon Baskılama Stratejisi
Kahverengi kokarca, Türkiye'ye ilk olarak 2017 yılında Gürcistan üzerinden giriş yaptı ve hızla Karadeniz kıyılarına yayıldı. Özellikle 2020'den itibaren fındık bahçelerinde ciddi kayıplara yol açtı. Zararlı, meyve ve sebzelerin özsuyunu emerek ürünün pazar değerini düşürüyor, ayrıca istila ettiği evlerde yaşam kalitesini olumsuz etkiliyor.
"Cezbet yok et" operasyonu kapsamında, belirlenen kışlak alanlarına asılan tuzaklar düzenli aralıklarla kontrol edilerek yakalanan bireyler imha ediliyor. Çalışmalar, başta Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon ve Rize olmak üzere bölge genelinde eş zamanlı yürütülüyor. Tarım il müdürlükleri, üreticilere tuzak temini ve doğru kullanım konusunda eğitimler veriyor.
Üretici ve Ekonomi Üzerindeki Etkiler
Fındık, Türkiye'nin en önemli ihraç ürünlerinden biri ve kahverengi kokarca bu üründe %30'a varan verim kaybına neden olabiliyor. 2023 yılında yaşanan yoğun istila, bazı bahçelerde rekolteyi ciddi şekilde düşürdü. Zararlının 300'den fazla bitki türüyle beslenebilmesi, mücadeleyi zorlaştırıyor ve geniş bir alanda etkili olmasını sağlıyor.
Biyoteknik mücadele, kimyasal ilaçlamaya kıyasla daha maliyetli görünse de uzun vadede hem çevre dostu hem de kalıntı riskini ortadan kaldırdığı için ihracatta avantaj sağlıyor. Avrupa Birliği'nin pestisit kalıntı limitlerine uyum, Türk fındığının rekabet gücünü koruması açısından kritik.
Yetkililerden Açıklamalar
Tarım ve Orman Bakanlığı yetkilileri, kış operasyonunun ilkbahar öncesi kritik bir adım olduğunu belirtiyor. Konuya ilişkin yapılan yazılı açıklamada, "Kahverengi kokarca ile mücadelede biyoteknik yöntemlerin yaygınlaştırılması, kimyasal kullanımını azaltacak ve doğal dengeyi koruyacaktır. Kış döneminde yürütülen çalışmalarla popülasyonun %40'a kadar azaltılması hedefleniyor" ifadelerine yer verildi.
Bölgedeki üreticiler ise tuzakların dağıtılmasından memnun. Ordu'da fındık üreticisi Ali K., "Geçen yıl bahçemde ciddi kayıp yaşadım. Bu yıl devletin verdiği tuzaklarla kışlaklarda mücadele ediyoruz. Umutluyum" dedi.
Bilimsel Arka Plan ve Gelecek Perspektifi
Kahverengi kokarca, Doğu Asya kökenli bir böcek türü. Doğal düşmanları arasında yumurta parazitoitleri ve bazı örümcek türleri bulunuyor. Türkiye'de halihazırda yerli parazitoitler üzerinde çalışmalar sürüyor. Biyolojik mücadelenin bir ayağı olarak, zararlının doğal düşmanlarının salınması da planlanıyor.
Uzmanlar, iklim değişikliğinin zararlının yayılımını hızlandırdığını belirtiyor. Ilıman kışlar, kokarcanın hayatta kalma oranını artırıyor. Bu nedenle kış mücadelesi, yalnızca popülasyonu azaltmakla kalmıyor, aynı zamanda iklimsel etkilerle mücadelede de önemli bir araç olarak görülüyor.
Önümüzdeki süreçte, biyoteknik mücadelenin yanı sıra erken uyarı sistemleri ve üretici eğitimleriyle entegre bir strateji izlenmesi bekleniyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2025 yılı için ek bütçe ayırdığı ve mücadeleyi ulusal düzeye taşımayı planladığı öğrenildi.
