15 Eylül 1918'de Osmanlı Devleti'nin Kafkas İslam Ordusu, Bakü'yü Bolşevik ve Ermeni çetelerinin işgalinden kurtararak Azerbaycan'ın bağımsızlığını güvence altına aldı. Azerbaycan'ın yardım çağrısı üzerine Enver Paşa tarafından kurulan ordu, Nuri Paşa komutasında 15 Eylül 1918'de Bakü'ye girdi. Bu zafer, Kafkasya'da Türk-İslam varlığının yeniden tesis edilmesinde dönüm noktası oldu.
Azerbaycan'ın Yardım Çağrısı ve Ordunun Kuruluşu
1918 yılı başlarında Azerbaycan, İngiltere'nin desteklediği Ermeni ve Bolşevik çetelerin işgali altındaydı. Bakü'de kurulan Sovyet yönetimi (Bakü Komünü), Mart 1918'de binlerce Azerbaycan Türkü'nü katletmişti. Azerbaycan Milli Şurası, 28 Mayıs 1918'de bağımsızlığını ilan etmiş ancak topraklarının büyük kısmı işgal altında kalmıştı. Azerbaycan hükümeti, Osmanlı Devleti'nden askeri yardım talep etti. Enver Paşa, bu çağrı üzerine 1918 yazında Kafkas İslam Ordusu'nun kurulmasını emretti. Ordu, Nuri Paşa (Killigil) komutasında Gence'de toplandı. Kısa sürede 15 bin kişilik bir kuvvet oluşturuldu. Orduya Osmanlı subayları ve Azerbaycanlı gönüllüler katıldı.
Bakü'nün Kurtuluşu ve Sonrası
Kafkas İslam Ordusu, Haziran 1918'den itibaren Gence, Şamahı ve Salyan yönünde ilerledi. Bolşevik ve Ermeni kuvvetleriyle çetin çatışmalar yaşandı. 15 Eylül 1918'de Bakü'ye giren ordu, şehri işgalden kurtardı. Bu zaferle Azerbaycan'ın başkenti Bakü, yeniden Azerbaycan hükümetinin kontrolüne geçti. Ancak 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi sonrası Osmanlı ordusu Kafkasya'dan çekilmek zorunda kaldı. Bakü, 1919'da İngiliz işgaline uğradı ve 1920'de Bolşevik Rusya tarafından işgal edilerek Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Kafkas İslam Ordusu'nun zaferi, kısa süreli de olsa Azerbaycan'ın bağımsızlığını korumasını sağladı ve Türk milletinin ortak hafızasında önemli bir yer edindi.
Kafkas İslam Ordusu'nun Tarihsel Önemi
Kafkas İslam Ordusu, sadece askeri bir başarı değil, aynı zamanda Türk dünyasının dayanışmasının simgesi oldu. Osmanlı Devleti'nin son döneminde kurulan bu ordu, Azerbaycan'ın bağımsızlık mücadelesine doğrudan destek verdi. Zafer, Türk kamuoyunda büyük coşkuyla karşılandı. Ancak Mondros Mütarekesi sonrası bölgeden çekilme, Azerbaycan'ın bağımsızlığının uzun süreli olmasını engelledi. 1920'de Sovyet işgaliyle Azerbaycan, tekrar bağımsızlığını kaybetti. Kafkas İslam Ordusu'nun mirası, 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilan etmesiyle yeniden hatırlandı. Bugün Azerbaycan ve Türkiye'de bu zafer, ortak tarih bilinciyle anılmaktadır. 15 Eylül, Azerbaycan'da "Bakü'nün Kurtuluş Günü" olarak kutlanmaktadır. Kafkas İslam Ordusu, Türk askeri tarihinin şanlı sayfalarından biri olarak kabul edilir.
