Medeni Kanun'un yürürlüğe girmesinin üzerinden 100 yıl geçti. Kadınların yurttaşlık ve aile hukukundaki konumunu değiştiren düzenleme, Cumhuriyet'in hukuk devrimlerinin en önemli adımlarından biri olarak kabul edilirken, aradan geçen bir asra karşın kadınların eşitlik mücadelesi sürüyor. İstanbul Kadın Kuruluşları Birliği, 17 Şubat 1926'da kabul edilen Medeni Kanun'un yıl dönümünde yaptığı açıklamada, "Eşitlik yasada var, yaşamda yok" diyerek mevcut durumu özetledi.
Medeni Kanun'un Getirdiği Haklar ve Sınırlılıklar
17 Şubat 1926'da kabul edilen Medeni Kanun, kadınlara birçok hak tanıdı. Tek eşlilik, resmi nikah zorunluluğu, kadının miras hakkı, velayet hakkı ve boşanma hakkı gibi düzenlemelerle kadınların hukuki statüsü güçlendirildi. Ancak bu haklar, o dönemde kadınların toplumsal hayata tam katılımını sağlamaya yetmedi. Kanun, kadınlara eşit miras hakkı tanısa da, uygulamada aile içi baskılar ve geleneksel normlar nedeniyle bu haklar sıklıkla ihlal edildi. Özellikle kırsal kesimde kadınların mirastan feragat etmeye zorlanması yaygın bir sorun olarak günümüze kadar geldi.
Medeni Kanun'da 1926'dan bu yana çeşitli değişiklikler yapıldı. 1990'larda evli kadının kendi soyadını kullanabilmesi, 2000'li yıllarda ise mal rejiminde eşitlik sağlanması gibi adımlar atıldı. 2001 yılında yapılan değişiklikle kadın-erkek eşitliği ilkesi aile hukukuna tam olarak yansıtıldı; edinilmiş mallara katılma rejimi getirildi ve kadının aile reisi olarak kabul edilmesi gibi düzenlemeler yapıldı. Ancak bu yasal iyileştirmelere rağmen, pratikte kadınlar hala birçok engelle karşılaşıyor.
Uygulamadaki Sorunlar ve Mücadelenin Sürmesi
İstanbul Kadın Kuruluşları Birliği'nin açıklamasına göre, yasal düzenlemeler kağıt üzerinde kalsa da, toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda somut ilerleme kaydedilemedi. Kadınlar, eğitim, istihdam, siyaset ve karar alma mekanizmalarında hala erkeklerin gerisinde. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, kadınların işgücüne katılım oranı yüzde 30 civarında seyrederken, kadın milletvekili oranı yüzde 17'lerde kaldı. Kadına yönelik şiddet ve ayrımcılık ise her geçen gün artıyor. 2021 yılında İstanbul Sözleşmesi'nden çekilme kararı, kadın hakları savunucuları tarafından büyük bir geri adım olarak değerlendirildi.
Kadın örgütleri, yasalarda var olan eşitliğin yaşama geçirilmesi için etkin denetim ve uygulama mekanizmalarının gerekliliğine dikkat çekiyor. Ayrıca, toplumsal cinsiyet eşitliği eğitiminin okul müfredatına dahil edilmesi, kadın istihdamını artıracak politikaların hayata geçirilmesi ve kadına yönelik şiddetle mücadelede caydırıcı cezaların uygulanması çağrısında bulunuyorlar. Medeni Kanun'un 100. yılında, kadınlar hala eşitlik mücadelesi veriyor ve bu mücadele sadece yasal düzenlemelerle değil, zihniyet dönüşümüyle de desteklenmeli.
