Çorum'un Boğazkale ilçesindeki Hitit başkenti Hattuşa'da yürütülen kazılarda, MÖ 1274'te imzalanan Kadeş Barış Antlaşması'nın bilinen nüshalarına bir yenisi eklendi. Kazı ekibi, çivi yazılı bir tablet parçasının, antlaşmanın Akadca metnini içerdiğini belirledi. Bu keşif, tarihin ilk yazılı barış antlaşması olarak kabul edilen Kadeş'in, Hitit arşivinde ne denli önemsendiğini gösteriyor.
Tablet Parçası Akadca Metni İçeriyor
Hattuşa'daki Büyük Kale bölgesinde bulunan tablet parçası, üzerindeki çivi yazısıyla dikkat çekti. Uzmanlar, metnin Akadca olarak kaleme alındığını ve Kadeş Barış Antlaşması'nın daha önce bilinmeyen bir kopyası olduğunu doğruladı. Antlaşma, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapılmıştı. Bilinen nüshalar arasında Mısır'daki Karnak ve Abu Simbel tapınak duvarlarına kazınmış hiyeroglif versiyonlar ile Hattuşa'da bulunan Akadca tabletler yer alıyordu. Yeni bulunan parça, bu arşivin bir parçasını daha gün yüzüne çıkardı.
Tabletin hangi kazı sezonunda bulunduğu ve hangi arşiv odasına ait olduğu henüz netlik kazanmadı. Ancak uzmanlar, parçanın bir antlaşma metninin kopyalanması sırasında oluşan bir taslak veya yedek nüsha olabileceğini düşünüyor. Bu tür buluntular, Hitit diplomasi geleneğinin ve arşivciliğinin anlaşılmasına katkı sağlıyor.
Kadeş Antlaşması'nın Tarihsel Önemi
Kadeş Barış Antlaşması, Mısır ve Hitit İmparatorluğu arasındaki uzun süreli çatışmaları sona erdiren bir dönüm noktasıdır. MÖ 1274'te Kadeş Savaşı'ndan sonra taraflar, yaklaşık 15 yıl süren bir mücadelenin ardından barış için masaya oturdu. Antlaşma, karşılıklı savunma ittifakı, sınırların korunması ve kaçakların iadesi gibi maddeler içeriyor. Tarihçiler, bu antlaşmayı uluslararası hukukun ilk örneklerinden biri olarak kabul eder. Antlaşmanın bir kopyası, 20. yüzyılın başlarında Hattuşa'da bulunmuş ve bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde sergilenmektedir. Yeni bulunan parça ise bu koleksiyona önemli bir katkı sunuyor.
Antlaşmanın maddeleri arasında, taraflardan birine saldırı olması durumunda diğerinin askeri yardım göndermesi, taht değişikliklerinde karşılıklı bildirim ve sığınmacıların iadesi gibi konular yer alıyor. Bu yönüyle antlaşma, sadece askeri değil, aynı zamanda diplomatik ve hukuki bir metin olarak da değerlendiriliyor.
Keşfin Arkeoloji Dünyasına Etkisi
Hattuşa, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan ve her yıl binlerce ziyaretçi çeken bir antik kent. Kazı çalışmaları, 1906'dan bu yana aralıklarla sürdürülüyor. Son yıllarda yapılan kazılarda, Hitit arşivine ait binlerce tablet parçası bulundu. Bu tabletler, Hititlerin siyasi, dini ve ekonomik yaşamına ışık tutuyor. Yeni bulunan Kadeş nüshası, bu arşivin ne kadar zengin olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
Arkeologlar, tabletin detaylı incelemesinin aylar sürebileceğini belirtiyor. Metnin tamamlanması ve diğer nüshalarla karşılaştırılması, antlaşmanın orijinal metninde farklılıklar olup olmadığını ortaya koyabilir. Ayrıca, tabletin hangi dönemde kopyalandığı da Hitit arşiv sisteminin işleyişi hakkında ipuçları verecek.
Kültürel Miras ve Günümüz Diplomasisi
Kadeş Barış Antlaşması, sadece tarihi bir belge olarak değil, aynı zamanda diplomasi ve barış kültürünün sembolü olarak da önem taşıyor. Birleşmiş Milletler binasında, antlaşmanın bir kopyası sergilenmektedir. Bu antlaşma, farklı kültürlerin ve imparatorlukların barış içinde bir arada yaşayabileceğini gösteren erken bir örnek. Yeni bulunan nüsha, bu mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından da değerli.
Hititlerin başkenti Hattuşa'daki kazılar, sadece Türkiye'nin değil, dünya kültür tarihinin de hazinesi. Her yeni buluntu, geçmişin karanlık sayfalarını aydınlatırken, bugünün uluslararası ilişkilerine de ışık tutuyor. Kadeş Antlaşması'nın yeni bir nüshasının bulunması, bu toprakların binlerce yıllık barış ve diplomasi geleneğinin bir yansıması olarak okunmalı.
