Japonya'da boşanma sürecinde çocuğu yanına alarak evden ayrılan ebeveynin velayet yarışında büyük avantaj kazanması, binlerce anne ve babayı çocuklarından kopardı. Ülke, 1 Nisan'da ortak velayetin önünü açan tarihi bir düzenlemeyi yürürlüğe koydu. Ancak çocuklarını yıllardır göremeyen ebeveynlere göre yasa, geçmiş yaraları sarmakta yetersiz kalıyor.
Eski sistem: 'Kaçıran kazanıyor'
Japonya'da bugüne kadar uygulanan velayet sistemi, boşanma sonrası çocuğun fiziksel olarak yanında kaldığı ebeveyne tek başına velayet hakkı tanıyordu. Bu durum, özellikle çocuğu alarak evden ayrılan ebeveynin hukuki süreçte avantajlı konuma geçmesine yol açıyordu. Ülkede her yıl yaklaşık 150 bin çocuğun velayet davasına konu olduğu tahmin ediliyor. Uzmanlar, eski sistemin ebeveynler arasında 'kaçırma yarışına' neden olduğunu belirtiyor. Çocuğunu göremeyen ebeveynler ise adalet sisteminin kendilerini mağdur ettiğini savunuyordu.
Yeni düzenleme ne getiriyor?
1 Nisan'da yürürlüğe giren yeni yasayla birlikte, boşanmış ebeveynler artık mahkemeye başvurarak ortak velayet talep edebilecek. Mahkeme, çocuğun üstün yararını göz önünde bulundurarak karar verecek. Ebeveynler anlaşamazsa, tek taraflı velayet devam edecek. Ancak yasa, eski sisteme göre önemli bir esneklik sağlıyor. Uzmanlar, düzenlemenin özellikle çocuklarıyla bağını kaybeden ebeveynler için umut verici olduğunu ancak uygulamada sorunlar yaşanabileceğini vurguluyor.
Mağdur ebeveynlerden eleştiriler
Çocuklarını yıllardır göremeyen bazı ebeveynler, yeni yasanın geçmişteki mağduriyetleri gidermekte yetersiz kaldığını söylüyor. Tokyo'da yaşayan ve 8 yıldır kızını göremediğini belirten bir baba, 'Yasa değişti ama benim kızımı görmem için hâlâ bir mekanizma yok. Mahkeme kararı olmadan eski eşimin çocuğu göstermesi gerekiyor, o da bunu reddediyor' dedi. Ayrıca, ortak velayetin uygulanması için ebeveynlerin işbirliği yapması gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, kültürel engellerin aşılması zaman alacağını ifade ediyor.
Japonya, gelişmiş ülkeler arasında ortak velayeti en geç kabul edenlerden biri olarak dikkat çekiyor. ABD, İngiltere, Almanya ve Fransa gibi ülkelerde yıllardır uygulanan ortak velayet sistemi, Japonya'da geleneksel aile yapısı ve baba figürünün ikinci planda kalması nedeniyle uzun süre tartışılmıştı. Yeni düzenleme, ülkenin çocuk hakları konusunda attığı önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak, çocuklarını kaybeden ebeveynlerin yaşadığı acının bir yasa değişikliğiyle tamamen çözülemeyeceği de açık. Sistemin başarısı, mahkemelerin ve ailelerin işbirliğine bağlı olacak.
