İstanbul başta olmak üzere büyükşehirlerde vale hizmeti ücretleri 1.000 liraya kadar yükselirken, birçok mekanda kartla ödeme kabul edilmemesi ve ödemelerin yalnızca nakit ya da IBAN üzerinden alınması milyarlarca liralık kayıt dışı ekonomiye kapı aralıyor. Uzmanlar, tavan fiyatı aşan ve belge düzenlemeyen işletmelerin valilik, belediye ve Gelir İdaresi Başkanlığına şikayet edilmesi gerektiğini vurguluyor.
Vale ücretlerinde fahiş artış: 1.000 liraya dayandı
Özellikle İstanbul'un eğlence ve turizm bölgelerinde faaliyet gösteren restoran, gece kulübü ve otellerde vale hizmeti bedeli son dönemde hızla arttı. Bir dönem 100-200 lira bandında verilen hizmet, bugün birçok mekanda 500 ila 1.000 lira arasında ücretlendiriliyor. Bazı işletmelerin özel etkinlik gecelerinde bu rakamı daha da yukarı çektiği öne sürülüyor.
Sektör temsilcileri, artan maliyetler ve personel giderlerini gerekçe gösterirken, tüketici dernekleri fiyat artışının hizmet kalitesiyle paralel gitmediğini savunuyor. Vatandaşlar, aynı bölgedeki iki mekan arasında dahi vale ücretinin iki üç kat farklılık göstermesinden şikayetçi.
Kartla ödeme yasak: Nakit ve IBAN dayatması
Raporlara yansıyan bilgilere göre, bazı işletmeler vale ücreti için kredi kartı ya da banka kartı kabul etmiyor. Bunun yerine yalnızca nakit ödeme talep ediliyor veya müşteriye bir IBAN numarası verilerek havale yapması isteniyor. Bu yöntem, hizmetin faturalandırılmaması ve gelirin kayıt altına alınmaması sonucunu doğuruyor.
Uzmanlar, kartlı ödeme altyapısının bulunmamasının yalnızca teknik bir eksiklik olmadığını belirtiyor. Nakit ve IBAN üzerinden yapılan tahsilatların büyük bölümünün fiş ya da fatura ile belgelendirilmediğine dikkat çekiliyor. Bu durum, hem tüketici hakları hem de vergi güvenliği açısından ciddi sorunlar yaratıyor.
- Vale hizmeti karşılığında fiş veya fatura verilmemesi,
- Kartla ödeme seçeneğinin sunulmaması,
- IBAN'a yapılan havale karşılığında belge düzenlenmemesi,
- Tavan fiyatı aşan ücret talepleri.
Milyarlarca liralık kayıt dışı ekonomi
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan mali müşavirler, vale hizmetlerinin yaygınlaştığı büyükşehirlerde her yıl milyarlarca liralık gelirin kayıt dışında kaldığını ifade ediyor. Sadece İstanbul'da on binlerce aracın hafta sonları vale hizmeti aldığı düşünüldüğünde, bu alandaki kayıt dışılığın boyutu daha net ortaya çıkıyor.
Gelir İdaresi Başkanlığı, son yıllarda hizmet sektörüne yönelik denetimlerini artırmış durumda. Ancak vale gibi arka planda kalan, müşteriyle doğrudan ilişkisi sınırlı olan hizmet kalemlerinin denetimi daha zor gerçekleşiyor. Uzmanlar, denetimlerin yalnızca büyük işletmelerle sınırlı kalmaması gerektiğini belirtiyor.
Tüketici hakları ve şikayet yolları
Tüketici dernekleri, vale ücretinin hizmet öncesinde açıkça bildirilmesi gerektiğini hatırlatıyor. Müşterinin talep ettiği ödeme yönteminin reddedilmesi ve belge verilmemesi durumunda tüketicinin yasal hakları bulunuyor. Uzmanlara göre, mağduriyet yaşayan vatandaşlar şu adımları izleyebilir:
- Hizmet bedelini ve ödeme şeklini gösteren belge talep etmek,
- Belge verilmemesi halinde durumu yazılı olarak kayıt altına almak,
- Valilik ve belediye zabıta birimlerine şikayette bulunmak,
- Gelir İdaresi Başkanlığına ihbarda bulunmak,
- Tüketici Hakem Heyetine başvurmak.
Özellikle kartla ödeme yasağının, tüketicinin ödeme özgürlüğünü kısıtladığı ve kayıt dışılığı teşvik ettiği belirtiliyor. Uzmanlar, işletmelerin POS cihazı bulundurma zorunluluğuna uymasının hem şeffaflık hem de vergi adaleti açısından kritik olduğunu vurguluyor.
Denetim ve fiyat tarifesi çağrısı
Sektörde fiyat tarifesi belirsizliği yaşanıyor. Bazı büyükşehir belediyeleri, vale hizmetleri için tarife yayımlamış olsa da bu tarifelerin uygulanması noktasında denetim yetersiz kalıyor. İşletmelerin kendi belirlediği ücretler, tarifeden haberdar olmayan tüketiciler için sürpriz maliyetlere dönüşüyor.
Uzmanlar, vale hizmetinin otopark hizmetinden farklı olarak ayrı bir kalemde değerlendirilmesi ve belediyelerin bu alanda daha sıkı denetim yapması gerektiğini dile getiriyor. Ayrıca, hizmet öncesinde ücretin tabelalarla ilan edilmesi, tüketicinin bilgilendirilmesi açısından önem taşıyor.
Bağımsız değerlendirme
İstanbul'da vale hizmeti etrafında şekillenen tablo, Türkiye'de hizmet sektörünün kayıt dışılıkla olan ilişkisini gözler önüne seriyor. Ücretlerin hızla yükselmesi bir yandan enflasyonist baskıların, diğer yandan denetim eksikliğinin sonucu. Kartla ödeme yasağı ve IBAN dayatması ise yalnızca bir tahsilat tercihi değil, aynı zamanda vergi kaybı anlamına geliyor. Tüketicinin belge talep etme alışkanlığını güçlendirmesi ve şikayet mekanizmalarını etkin kullanması, bu alandaki kayıt dışılığın azalmasında belirleyici rol oynayabilir. Aksi halde, her yıl milyarlarca lira kayıt dışına kaymaya devam edecek gibi görünüyor.
