İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Meclisi, kent genelinde toplu ulaşım ücretlerine yüzde 10 oranında zam yapılmasını kararlaştırdı. AK Parti grubunun ret oyu kullanmasına karşın, CHP'li üyelerin oylarıyla kabul edilen yeni tarife, bugünden itibaren metro, otobüs, vapur ve taksi gibi tüm toplu taşıma araçlarında geçerli olacak. Zamla birlikte tam elektronik bilet ücreti 15 liradan 16,50 liraya, öğrenci bileti ise 7,50 liradan 8,25 liraya yükseldi.
Yeni tarifeler ve uygulama detayları
İBB Meclisi'nin mart ayı toplantısında gündeme gelen zam teklifi, UKOME'nin önerisi doğrultusunda şekillendi. Yeni tarifeye göre tam bilet 16,50 TL, öğrenci bileti 8,25 TL, öğretmen bileti 12,50 TL ve 65 yaş üstü aylık abonman ücreti 100 TL olarak belirlendi. Taksi açılış ücreti 24 TL'den 26,40 TL'ye, kilometre başı ücret ise 15 TL'den 16,50 TL'ye çıktı. Vapur tarifelerinde de benzer oranda artış yapıldı. Yeni fiyatlar, İstanbul genelinde tüm hatlarda geçerli olacak.
Siyasi kulisler ve oylama süreci
Zam kararı İBB Meclisi'nde uzun süren tartışmalara sahne oldu. AK Parti grubu, enflasyon ve maliyet artışlarını gerekçe göstererek zammın yetersiz olduğunu savunurken, CHP'li üyeler ise vatandaşın alım gücünü korumak adına zammın makul olduğunu belirtti. Oylamada AK Parti'nin reddine karşın CHP ve müttefiklerinin oylarıyla teklif kabul edildi. İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, karar sonrası yaptığı açıklamada, "Toplu ulaşımın sürdürülebilirliği için bu artış kaçınılmazdı. Ancak öğrenci ve dar gelirli vatandaşlarımızı koruyacak düzenlemeler yaptık" ifadelerini kullandı.
Vatandaşların tepkisi ve ekonomik etkiler
Zam kararı, özellikle dar gelirli vatandaşlar ve öğrenciler arasında tepkiyle karşılandı. İstanbul'da günlük ulaşım masrafı ortalama 30 TL'den 33 TL'ye yükselirken, aylık abonman kullanan bir çalışanın ulaşım gideri yaklaşık 100 TL arttı. Ekonomistler, toplu taşıma zamlarının enflasyon üzerinde doğrudan etkisi olmadığını ancak hane halkı bütçesine ek yük getirdiğini belirtiyor. TÜİK verilerine göre İstanbul'da ulaştırma enflasyonu son bir yılda yüzde 45 artış gösterdi.
Geçmiş zamlar ve karşılaştırma
İstanbul'da toplu ulaşıma en son 2023 yılı sonunda yüzde 15 zam yapılmıştı. Bu artışla birlikte son iki yılda toplu taşıma ücretleri yüzde 25'in üzerinde arttı. Diğer büyükşehirlerle karşılaştırıldığında, İstanbul toplu taşıma ücretleri Ankara ve İzmir'in üzerinde seyrediyor. Ancak hizmet kalitesi ve hat sayısı açısından İstanbul'un daha geniş bir ağa sahip olduğu belirtiliyor.
İndirimli tarifeler ve sosyal destekler
İBB, zamma rağmen öğrenci ve 65 yaş üstü vatandaşlara yönelik indirimli tarifeleri korudu. Ayrıca dar gelirli aileler için "Ulaşım Kartı" desteği devam ediyor. Bu kapsamda, belirlenen gelir seviyesinin altındaki vatandaşlara aylık 50 TL ulaşım yardımı yapılıyor. Ancak sivil toplum kuruluşları, bu desteğin yetersiz olduğunu ve daha kapsamlı sosyal politikaların hayata geçirilmesi gerektiğini savunuyor.
Ulaşımda alternatif çözümler
Zamların ardından İstanbullular, bisiklet ve yürüyüş gibi alternatif ulaşım yöntemlerine yönelmeye başladı. İBB'nin 'Bisiklet Yolları Master Planı' kapsamında 2024 yılı sonuna kadar 500 km bisiklet yolu hedefleniyor. Ayrıca elektrikli scooter kullanımı da yaygınlaşıyor. Uzmanlar, toplu taşıma zamlarının sürdürülebilir ulaşım modellerine geçişi hızlandırabileceğini belirtiyor.
Değerlendirme
Toplu ulaşım zamları, büyükşehirlerde belediyelerin mali dengesi ile vatandaşın cebi arasındaki hassas dengeyi bir kez daha gözler önüne serdi. İstanbul özelinde, artan maliyetler ve enflasyon karşısında belediyenin gelirlerini artırma ihtiyacı anlaşılabilir olsa da, bu tür kararların sosyal adalet boyutunun daha kapsamlı ele alınması gerekiyor. Özellikle sabit gelirli vatandaşlar ve öğrenciler için ek destek mekanizmalarının devreye sokulması, ulaşımda fırsat eşitliğinin sağlanması açısından kritik önem taşıyor. Önümüzdeki dönemde, toplu taşıma zamlarının yanı sıra hizmet kalitesinin artırılması ve alternatif ulaşım modlarının teşvik edilmesi, İstanbul'un trafik sorununa kalıcı çözümler sunabilir.
