Esenler Belediyesi Prof. Dr. Sadettin Ökten Şehir Düşünce Merkezi tarafından hazırlanan 'Türkiye Trafik Durum Raporu', İstanbul trafiğinin yıllık ekonomik maliyetinin yaklaşık 10 milyar dolara ulaştığını ortaya koydu. Rapora göre, trafik sıkışıklığı kişi başına yılda 288 saate varan zaman kaybına neden oluyor. Bu süre, bir çalışanın yıllık izin süresinin yaklaşık 36 katına denk geliyor.
Zaman ve Para Kaybı Rakamlarla Ortada
Raporda, İstanbul'da günlük ortalama iki saatini trafikte geçiren bir sürücünün, yılda toplam 288 saatini yollarda harcadığı belirtiliyor. Bu süre, 12 günlük kesintisiz bir zaman dilimine eşit. İstanbul'un trafik yoğunluğu, sadece zaman kaybıyla sınırlı kalmıyor; yakıt tüketimi, karbon salımı ve iş gücü verimliliğindeki düşüşle birlikte ekonomik kayıp 10 milyar doları buluyor. Bu rakam, Türkiye'nin 2023 yılı gayri safi yurt içi hasılasının (GSYH) yaklaşık %1'ine denk geliyor.
Raporda ayrıca, trafikte geçirilen zamanın artmasının yol açtığı stres, uyku bozuklukları ve kronik yorgunluk gibi sağlık sorunlarına da dikkat çekiliyor. İstanbul'da trafik yoğunluğu, sabah 07:00-09:30 ve akşam 17:00-19:30 saatleri arasında zirve yapıyor. Bu saatlerde ortalama hız, bazı güzergahlarda 15 km/saatin altına düşüyor.
Çözüm Önerileri: Toplu Taşıma ve Akıllı Sistemler
Rapor, İstanbul trafiğini rahatlatmak için bir dizi öneri sunuyor. Bunlar arasında toplu taşıma kullanımını teşvik edecek ekonomik ve altyapısal düzenlemeler, akıllı trafik sinyalizasyon sistemlerinin yaygınlaştırılması, esnek çalışma saatlerinin (esnek mesai) hayata geçirilmesi ve yeni çevre yollarının inşası yer alıyor. Raporda, metro ve metrobüs hatlarının kapasitesinin artırılması gerektiği vurgulanıyor.
Öneriler arasında, trafik yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde ücretli geçiş (congestion pricing) uygulamasının pilot olarak denenmesi de bulunuyor. Ayrıca, okul ve iş yerlerinin başlama saatlerinin kademelendirilmesiyle trafik yükünün %15'e kadar azaltılabileceği belirtiliyor.
Uzmanlar: Sorun Yapısal, Çözüm Kapsamlı Olmalı
Şehir plancıları ve ulaşım uzmanları, İstanbul trafiğinin yıllardır kronikleşen bir sorun olduğunu ve tek bir projeyle çözülemeyeceğini ifade ediyor. Raporda yer alan verilere göre, İstanbul'da araç sayısı son 10 yılda %40 artarken, yolların uzunluğu sadece %8 arttı. Bu dengesizlik, trafik sıkışıklığının temel nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.
Uzmanlar, trafik sorununun çözümü için merkezi ve yerel yönetimlerin ortak hareket etmesi, uzun vadeli bir ulaşım master planı oluşturulması ve toplumun tüm kesimlerinin sürece dahil edilmesi gerektiğini vurguluyor. Raporda ayrıca, trafik kazalarının ekonomik maliyetine de değiniliyor; kazaların yıllık maliyeti 2 milyar doları aşıyor.
Sonuç olarak, İstanbul trafiği sadece bir ulaşım sorunu değil, aynı zamanda ekonomik, çevresel ve sosyal bir kriz olarak ele alınmalı. Rapordaki veriler, acil ve kapsamlı önlemler alınmadığı takdirde sorunun daha da derinleşeceğini gösteriyor. Trafik yoğunluğunu azaltmak için bireysel araç kullanımından toplu taşımaya geçişin teşvik edilmesi, akıllı ulaşım sistemlerinin entegrasyonu ve esnek çalışma modellerinin yaygınlaştırılması kritik önem taşıyor. Aksi halde, İstanbul'un kaybettiği zaman ve para her yıl katlanarak artacak.
