Türkiye genelinde 1 Temmuz 2024 itibarıyla uygulamaya konulan Depozito İade Sistemi (DOA), İstanbul'da vatandaşların yoğun ilgisiyle karşılaştı. Depozito iade makinelerinin bulunduğu noktalarda uzun kuyruklar oluşurken, sistemin çevre bilincine katkısı ve ekonomik boyutu tartışılıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hayata geçirilen proje, plastik, cam ve alüminyum ambalajların geri dönüşümünü teşvik etmeyi hedefliyor.
Sistem Nasıl İşliyor?
Depozito İade Sistemi, tüketicilerin ambalajlı ürün satın alırken ödedikleri depozito bedelinin, boş ambalajı iade ettiklerinde geri alınmasını sağlıyor. Her bir pet şişe, cam şişe veya alüminyum kutu için 25 kuruş depozito ücreti alınıyor. Tüketiciler, ambalajları iade makinelerine atarak bu ücreti iade alabiliyor. Makineler, iade edilen ambalajları tartıyor ve barkodlarını okuyarak sisteme kaydediyor. Toplanan ambalajlar daha sonra geri dönüşüm tesislerine gönderilerek yeniden hammadde olarak kullanılıyor.
Vatandaşların Tepkisi
İstanbul'un çeşitli noktalarına yerleştirilen depozito makineleri, özellikle alışveriş merkezleri ve marketlerin yakınında yoğun ilgi görüyor. Vatandaşlar, evlerinde biriktirdikleri şişe ve kutuları getirerek sıraya giriyor. Bazı noktalarda 20-30 dakikalık kuyruklar oluştuğu gözlemleniyor. Sisteme destek verenler, çevreye katkı sağlamanın yanı sıra küçük de olsa bir ekonomik getiri elde etmekten memnun. Uzun kuyrukların ise geçici bir durum olduğu, makine sayısının artırılmasıyla sorunun çözüleceği belirtiliyor.
Çevresel ve Ekonomik Etkiler
Depozito iade sistemi, Türkiye'de yılda yaklaşık 20 milyar adet plastik şişenin geri dönüşümünü hedefliyor. Sistem tam kapasiteye ulaştığında, geri dönüşüm oranlarının yüzde 30'dan yüzde 80'lere çıkması bekleniyor. Bu da hem çevre kirliliğini azaltacak hem de ekonomiye önemli katkı sağlayacak. Geri dönüştürülen malzemelerin yeniden üretimde kullanılması, ithal hammadde bağımlılığını azaltacak. Ayrıca, sistemin belediyelere de önemli bir gelir kapısı oluşturması öngörülüyor.
Uygulamanın Genişlemesi Planlanıyor
DOA sistemi ilk etapta İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyükşehirlerde pilot olarak başlatıldı. Yıl sonuna kadar 81 ilde yaygınlaştırılması planlanıyor. Çevre Bakanlığı, 2025 yılına kadar 10 bin depozito iade makinesinin kurulmasını hedefliyor. Ayrıca, mobil toplama noktaları ve anlaşmalı marketler aracılığıyla da sisteme dahil olmak mümkün olacak.
Uzun vadede başarılı olması halinde, bu model diğer atık türlerine de uygulanabilir. Sıfır atık hedefleri doğrultusunda atılan bu adım, toplumsal farkındalığın artırılması açısından kritik öneme sahip. Ancak kuyruk sorununun çözülmesi ve vatandaşların sisteme adaptasyonunun hızlandırılması için daha fazla makine ve bilgilendirme kampanyasına ihtiyaç duyuluyor.
