Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), işsizlik ödeneği hesaplamalarında köklü bir değişikliğe gidiyor. İki ayrı işyerinde eş zamanlı olarak çalışan işçilerin her iki işverenden elde ettikleri prime esas kazançların toplanarak işsizlik ödeneği hesabına dahil edilmesi, ödenek miktarlarını yukarı çekecek. Uygulama, özellikle birden fazla işte çalışan sigortalılar için maddi açıdan önemli bir fark yaratacak.
Çift işverenli çalışanlar için yeni hesap yöntemi
Daha önce, eş zamanlı olarak iki işyerinde çalışan bir sigortalının işsizlik ödeneği hesaplanırken yalnızca son işverenden elde edilen prime esas kazanç dikkate alınıyordu. Yeni düzenlemeyle birlikte, her iki işverenden de bildirilen prime esas kazançlar toplanacak ve günlük ortalama kazanç bu toplam üzerinden hesaplanacak. Böylece işsiz kalan sigortalının alacağı ödenek, gerçek kazancını daha doğru yansıtacak.
İŞKUR yetkilileri, değişikliğin 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun ilgili maddeleri çerçevesinde yapıldığını belirtiyor. Kanun’un 50. maddesi, işsizlik ödeneğinin hesaplanmasında son dört aylık prime esas kazançların ortalamasını esas alıyor. Ancak çift işverenli durumlarda bu ortalamanın nasıl alınacağı konusunda tereddütler bulunuyordu. Yeni uygulama, bu belirsizliği ortadan kaldırarak her iki işverenin bildirimlerinin toplanmasını öngörüyor.
Ödenek tutarı nasıl değişecek?
Yapılan değişiklikle, bir işçinin aynı anda iki işverene bağlı olarak çalışması halinde, her iki işveren tarafından yapılan prime esas kazanç bildirimleri ayrı ayrı değil, toplam olarak değerlendirilecek. Örneğin, aylık prime esas kazancı 10 bin TL olan bir işverenin yanında çalışan ve aynı zamanda başka bir işverende 5 bin TL prime esas kazançla çalışan bir sigortalının işsizlik ödeneği hesabında 15 bin TL üzerinden işlem yapılacak. Bu da ödenek tutarının yaklaşık yüzde 50 oranında artması anlamına geliyor.
İşsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 40’ı olarak belirleniyor. Ancak ödenek, aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde 80’ini geçemiyor. Bu üst sınır, yüksek kazançlı çalışanlar için ödeneğin sınırlı kalmasına neden oluyor. Yeni hesaplama yöntemi, özellikle orta ve düşük kazançlı çift işverenli çalışanların ödeneklerinde kayda değer bir iyileşme sağlayacak.
Uygulama ne zaman başlayacak?
İŞKUR’un konuya ilişkin genelgesinin önümüzdeki günlerde yayımlanması bekleniyor. Genelgeyle birlikte, 2024 yılı içinde işsizlik ödeneğine başvuran ve çift işverenli çalışma geçmişi bulunan sigortalıların başvuruları yeni sisteme göre yeniden değerlendirilecek. Geriye dönük düzeltme yapılıp yapılmayacağı ise henüz netlik kazanmadı. Kurum kaynakları, geçmişe dönük ödemeler konusunda yasal düzenleme gerektiğini ifade ediyor.
Uzmanlar, değişikliğin işgücü piyasasında kayıt dışılığı azaltıcı bir etki yapabileceğini belirtiyor. Çift işverenli çalışmanın kayıt altına alınması, hem sigortalıların hak kaybını önlüyor hem de Sosyal Güvenlik Kurumu’nun prim tahsilatını artırıyor. Ancak işverenler açısından ek prim yükü oluşabileceği yönünde endişeler de dile getiriliyor.
İşsizlik ödeneği başvurusu nasıl yapılır?
İşsizlik ödeneğine hak kazanmak için sigortalının son 120 gün hizmet akdine tabi olarak çalışmış olması ve son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması gerekiyor. Başvurular, işsizliğin başladığı tarihten itibaren 30 gün içinde İŞKUR’a şahsen veya elektronik ortamda yapılabiliyor. Ödenek, başvuru tarihini takip eden aydan itibaren ödenmeye başlanıyor.
Yeni hesaplama yöntemi, özellikle pandemi sonrası dönemde artan esnek çalışma modelleri ve çoklu işveren ilişkileri açısından da güncel bir ihtiyaca yanıt veriyor. İŞKUR’un bu adımı, işsizlik sigortası sisteminin çağın çalışma koşullarına uyum sağlaması yönünde atılmış önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak uygulamanın detayları ve olası geriye dönük düzeltmeler, önümüzdeki günlerde yayımlanacak genelgeyle netleşecek.
