Zincir marketlerde sıkça rastlanan “1 alana 1 bedava” kampanyalarının tüketiciyi yanıltıcı nitelikte olduğu ortaya çıktı. Yapılan incelemelerde, kampanya kapsamındaki bazı ürünlerin fiyatlarının diğer satış noktalarındaki fiyatların üzerine çıkarıldığı belirlendi. Tüketici dernekleri, bu tür promosyonların gerçek bir indirim sağlamadığını, aksine tüketiciyi yanıltarak gereksiz alışverişe teşvik ettiğini belirtiyor. Rekabet Kurumu ve Ticaret Bakanlığı’nın konuya ilişkin inceleme başlatması bekleniyor.
Kampanya fiyatları diğer marketlerden yüksek
Yapılan karşılaştırmalı fiyat analizine göre, “1 alana 1 bedava” etiketiyle satılan birçok ürünün birim fiyatı, aynı ürünün diğer marketlerdeki veya aynı marketin farklı şubelerindeki raf fiyatının üzerinde. Örneğin, bir zincir markette kampanyalı olarak sunulan 500 gramlık bir deterjanın fiyatı 120 TL iken, aynı ürünün kampanyasız satış fiyatı 80 TL. Bu durumda tüketici, “bedava” aldığını düşündüğü ikinci ürün için aslında iki katı ödeme yapmış oluyor. Benzer şekilde, gıda ürünlerinde de aynı tablo gözlemleniyor: 1 kilogramlık bir pirinç paketinin kampanyalı fiyatı 65 TL iken, normal raf fiyatı 45 TL. Tüketici, iki paket aldığında toplam 130 TL ödeyerek, aslında bir paket pirinci 65 TL’ye almış oluyor; oysa normal fiyat 45 TL. Bu da kampanyanın gerçek bir indirim olmadığını, aksine fiyat şişirme yoluyla tüketicinin aldatıldığını gösteriyor.
Tüketici derneklerinden uyarı
Tüketici Hakları Derneği yetkilileri, bu tür kampanyaların sıkça başvurulan bir aldatma yöntemi olduğunu belirtiyor. Dernek sözcüsü, “Tüketiciler, kampanya etiketlerini gördüklerinde karşılaştırma yapmadan alışveriş yapmamalı. Özellikle zincir marketlerde aynı ürünün farklı şubelerde farklı fiyatlarla satılabildiğini unutmamalı” diyor. Ayrıca, kampanyaların genellikle son kullanma tarihi yaklaşan ürünler için düzenlendiğini, bu nedenle tüketicilerin ihtiyaçlarından fazla ürün alarak israfa yol açtığını vurguluyor. Dernek, Ticaret Bakanlığı’na ve Rekabet Kurumu’na başvuruda bulunarak konunun incelenmesini talep etti.
Yasal düzenleme eksikliği
Türkiye’de perakende sektöründe fiyat etiketi ve promosyon uygulamalarına ilişkin düzenlemeler, Ticaret Bakanlığı’nın denetiminde yürütülüyor. Ancak mevcut mevzuatta “1 alana 1 bedava” gibi kampanyaların nasıl denetleneceğine dair net bir hüküm bulunmuyor. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da ayıplı mal ve hizmetlere ilişkin düzenlemeler yer almakla birlikte, fiyat şişirme suretiyle yapılan promosyonlar doğrudan bu kapsama girmiyor. Uzmanlar, Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi, promosyonlu ürünlerin fiyatlarının belirli bir süre önceki fiyatlarla karşılaştırılması zorunluluğu getirilmesi gerektiğini savunuyor. Aksi halde tüketicilerin sistematik olarak aldatılmasının önüne geçilemeyeceği belirtiliyor.
Rekabet Kurumu’ndan inceleme sinyali
Rekabet Kurumu’nun konuyla ilgili olarak bazı zincir marketler hakkında ön inceleme başlattığı öğrenildi. Kurum, promosyonlar aracılığıyla fiyat rekabetinin bozulup bozulmadığını ve tüketici zararının oluşup oluşmadığını değerlendirecek. Daha önce de benzer şekilde, bazı market zincirlerine “aldatıcı ticari uygulamalar” nedeniyle idari para cezası verilmişti. Ancak cezaların yetersiz kalması ve denetimlerin seyrek olması nedeniyle sorunun kronikleştiği ifade ediliyor. Tüketici örgütleri, caydırıcı cezaların uygulanması ve denetimlerin sıklaştırılması çağrısında bulunuyor.
Tüketicilere öneriler
Uzmanlar, tüketicilerin kampanyalı ürün alırken şu noktalara dikkat etmesini öneriyor:
- Ürünün kampanyasız fiyatını farklı marketlerden veya aynı marketin farklı şubelerinden karşılaştırın.
- Kampanya etiketindeki “bedava” ifadesine aldanmayın; birim fiyatı hesaplayın.
- Son kullanma tarihi yakın ürünlerin kampanyalarla eritilmeye çalışıldığını unutmayın.
- İhtiyacınız olandan fazla ürün almayın; stok yapmak için kampanya kullanmayın.
- Fişinizi saklayın ve yanıltıcı fiyat tespit ettiğinizde Ticaret Bakanlığı’na şikayette bulunun.
Bu tür kampanyalar, tüketicinin rasyonel karar vermesini engelleyerek gereksiz harcamalara yol açıyor ve enflasyon ortamında bütçeleri zorluyor. Tüketici bilincinin artması ve denetimlerin etkinleşmesi, marketlerin bu tür oyunlarına karşı en etkili mücadele yöntemi olarak öne çıkıyor.
