İskilipli Mehmet Atıf Efendi, idam edilişinin 100. yılında, bir dönem tutulduğu Ulucanlar Cezaevi'nde düzenlenen "Hafızayı Onarmak" programıyla anıldı. Ankara'nın Altındağ ilçesindeki Ulucanlar Cezaevi Müzesi'nde gerçekleşen etkinlik, saat 14.00'te Kur'an-ı Kerim tilavetiyle başladı. Programa, İskilipli Atıf Hoca'nın torunları, tarihçiler, sivil toplum kuruluşu temsilcileri ve çok sayıda vatandaş katıldı.
"Hafızayı Onarmak" programına yoğun ilgi
Anma programı kapsamında, İskilipli Atıf Hoca'nın hayatı, fikirleri ve idam süreci ele alındı. Açılış konuşmasını yapan Ulucanlar Cezaevi Müzesi Müdürü, "Bu mekân, yakın tarihimizin acı hatıralarını barındırıyor. İskilipli Atıf Hoca da burada tutuklu kalmış ve sonrasında idam edilmiştir. Onu anmak, hafızayı onarmak adına önemli" dedi. Konuşmanın ardından, Atıf Hoca'nın kaldığı hücre ziyaret edildi ve dualar edildi.
Etkinlikte, İskilipli Atıf Hoca'nın kaleme aldığı "Frenk Mukallitliği ve Şapka" adlı eserinin önemi vurgulandı. 1925 yılında yayımlanan bu risale nedeniyle yargılanan Atıf Hoca, 1926'da idam edilmişti. Programda, dönemin siyasi ve toplumsal koşulları tarihçiler tarafından değerlendirildi. Katılımcılar, Atıf Hoca'nın fikirlerinin bugün de tartışılması gerektiğini ifade etti.
Tarihsel arka plan: İskilipli Atıf Hoca kimdir?
İskilipli Mehmet Atıf Efendi, 1875 yılında Çorum'un İskilip ilçesinde doğdu. Medrese eğitimi aldıktan sonra İstanbul'a yerleşti ve çeşitli okullarda öğretmenlik yaptı. 1924'te "Frenk Mukallitliği ve Şapka" adlı risalesini yayımladı. Bu eserde, Batı taklitçiliğini ve şapka devrimini eleştirdiği gerekçesiyle 1925'te tutuklandı. Yargılama sonucu 1926'da Ankara'da idam edildi. İdamından önce bir süre Ulucanlar Cezaevi'nde tutuldu.
Ulucanlar Cezaevi, 1925-2006 yılları arasında faaliyet gösteren ve birçok ünlü mahkûmu barındıran tarihi bir cezaevidir. 2011'de müzeye dönüştürülen yapı, bugün ziyaretçilere açık. İskilipli Atıf Hoca'nın yanı sıra Nazım Hikmet, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan gibi isimler de burada kalmıştı. Müze, yakın tarihin önemli bir hafıza mekânı olarak görülüyor.
Anma programı, katılımcıların Atıf Hoca için okuduğu dualarla sona erdi. Etkinlik sonrası açıklama yapan İskilipli Atıf Hoca'nın torunlarından biri, "Dedemizin idamının üzerinden 100 yıl geçti. Onu rahmetle anıyoruz. Bu tür etkinlikler, tarihimizi doğru anlamak için önemli" dedi. Program, Ulucanlar Cezaevi Müzesi'nin bahçesinde bulunan anıt mezara çiçek konulmasıyla tamamlandı.
İskilipli Atıf Hoca, 1926 yılında Ankara'da idam edilmiş ve naaşı, 1953'e kadar bilinmeyen bir yerde kalmıştı. Daha sonra ailesi tarafından İstanbul'a nakledilerek defnedildi. Bugün, İskilipli Atıf Hoca'nın mezarı İstanbul'da bulunuyor. Ancak idam edildiği ve tutulduğu mekân olan Ulucanlar Cezaevi, onun hatırasını yaşatan önemli bir merkez olarak öne çıkıyor.
Bu anma programı, son yıllarda tarihî şahsiyetlere yönelik artan ilginin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Özellikle yakın dönem siyasi tarihimizde iz bırakmış isimler, çeşitli etkinliklerle anılıyor. Ulucanlar Cezaevi Müzesi de bu kapsamda düzenli olarak paneller, sergiler ve anma programlarına ev sahipliği yapıyor.
İskilipli Atıf Hoca'nın idamı, Türkiye'de uzun yıllar tartışma konusu olmuştur. Kimi çevreler onu bir din âlimi ve fikir insanı olarak anarken, kimi çevreler ise dönemin koşullarında yargılandığını ve cezalandırıldığını belirtir. Bu tür etkinlikler, tarihsel olayların farklı perspektiflerden değerlendirilmesine katkı sağlıyor. Ancak, Atıf Hoca'nın fikirleri ve idamı, siyasi tartışmaların odağında olmayı sürdürüyor.
Sonuç olarak, İskilipli Mehmet Atıf Efendi, idamının 100. yılında Ulucanlar Cezaevi'nde düzenlenen "Hafızayı Onarmak" programıyla anıldı. Etkinlik, hem tarihî bir mekânda hem de sembolik bir anlam taşıyor. Katılımcılar, Atıf Hoca'yı rahmetle andıklarını ve onun fikirlerini gelecek nesillere aktarmak gerektiğini vurguladı. Ulucanlar Cezaevi Müzesi, bu tür etkinliklerle hafızayı canlı tutmaya devam ediyor.
