ABD ile İran arasında dolaylı müzakereler devam ederken, Tahran yönetiminden Hürmüz Boğazı'na ilişkin kritik bir açıklama geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, boğazın yönetiminin savaş öncesi dönemden farklı bir çerçevede ele alınacağını belirtti. Bu açıklama, iki ülke arasında olası bir anlaşmaya yönelik en somut sinyallerden biri olarak değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı'nın statüsü yeniden tanımlanıyor
Bekayi, haftalık basın toplantısında yaptığı konuşmada, Hürmüz Boğazı'nın yönetiminin savaş öncesindeki durumdan farklı olacağını vurguladı. İran'ın boğazdaki egemenlik haklarını korumakla birlikte, uluslararası deniz hukuku çerçevesinde yeni düzenlemelere açık olduğunu ifade etti. Bu açıklama, ABD'nin boğazda serbest seyrüsefer talebine İran'ın esneklik gösterdiği şeklinde yorumlanıyor. Uzmanlar, Tahran'ın bu adımının, nükleer müzakerelerde ilerleme kaydedildiği takdirde bir güven artırıcı önlem olarak okunabileceğini belirtiyor.
Pentagon yetkilileri ise İran'ın açıklamasını temkinli karşıladı. ABD Savunma Bakanlığı'ndan bir yetkili, "Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğü bizim için kırmızı çizgidir" dedi. Buna karşın, Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada müzakerelerin "yapıcı bir atmosferde" ilerlediği belirtildi.
Anlaşma ihtimali güçleniyor
Son haftalarda İran ve ABD arasında dolaylı görüşmelerin hız kazandığı gözlemleniyor. Umman ve Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerde, uranyum zenginleştirme programı, yaptırımların kaldırılması ve bölgesel güvenlik konuları ele alınıyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'na ilişkin yeni yaklaşımı, müzakere masasında önemli bir koz olarak görülüyor. Zira dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Uluslararası Stratejik Araştırmalar Merkezi'nden (CSIS) analist Jonathan Lefebvre, "İran'ın bu açıklaması, müzakere masasında kararlılıkla esneklik arasında bir denge kurma çabası" yorumunu yaptı. Lefebvre, boğazın yönetimine ilişkin yeni bir modelin, hem İran'ın egemenlik hassasiyetini hem de uluslararası toplumun serbest geçiş talebini karşılayacak şekilde tasarlanabileceğini söyledi.
Bölgesel yansımalar ve uluslararası tepkiler
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın açıklamasına temkinli yaklaşıyor. Riyad yönetimi, Hürmüz Boğazı'ndaki statüko değişikliklerinin bölgesel istikrarı etkileyebileceği uyarısında bulundu. Öte yandan Çin ve Rusya, İran'ın diplomatik çabalarını desteklediklerini açıkladı. Pekin, boğazın güvenliğinin tüm tarafların işbirliğiyle sağlanması gerektiğini vurguladı.
Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi'nden bir yetkili ise, "İran'ın yapıcı tutumunu memnuniyetle karşılıyoruz. Müzakerelerin başarıya ulaşması bölgesel güvenlik için kritik önem taşıyor" ifadelerini kullandı. AB, nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılması için Tahran ve Washington arasında köprü kurmaya çalışıyor.
İran'ın bu hamlesi, yaklaşan cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde iç kamuoyuna da mesaj verme amacı taşıyor olabilir. Reformist kanat, anlaşma yanlısı bir söylem benimserken, muhafazakarlar ulusal egemenlik vurgusu yapıyor. Bekayi'nin açıklaması, her iki kesimi de memnun edecek bir orta yol arayışının ürünü olarak görülüyor.
Bağımsız değerlendirmeler, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı bir pazarlık aracı olarak kullanmak yerine, uzun vadeli bir güvenlik mimarisi önerdiğini gösteriyor. Bu, İran'ın uluslararası sistemdeki konumunu pekiştirme ve ekonomik yaptırımları hafifletme stratejisinin bir parçası. Ancak ABD'nin yeni yönetiminin buna nasıl yanıt vereceği henüz net değil. Önümüzdeki haftalarda yapılacak müzakereler, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki statüsünü belirlemede kritik rol oynayacak.
