İranlı üst düzey bir yetkili, ABD'nin bölgedeki müdahalelerine son vermesi halinde Umman ile Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusunda anlaşmaya varılabileceğini söyledi. İran ve Umman arasındaki görüşmelerin yeni bir aşamaya geçtiğini belirten yetkili, Tahran'ın diplomasiye bağlılığını sürdürdüğünü ifade etti. Açıklama, Basra Körfezi'ndeki gerilimin arttığı bir dönemde geldi.
Görüşmelerin Yeni Aşaması
İranlı yetkili, isminin açıklanmaması koşuluyla yaptığı açıklamada, Umman ile yürütülen müzakerelerin olumlu bir ivme kazandığını ve bu sürecin "yeni bir aşamaya" ulaştığını söyledi. Yetkiliye göre, iki ülke arasındaki diyalog, Hürmüz Boğazı'nda serbest navigasyonun sağlanması ve bölgesel güvenliğin artırılması amacını taşıyor. Tahran yönetimi, uluslararası hukuk çerçevesinde boğazın transit geçişine saygı duyduğunu ancak ABD'nin askeri varlığının ve yaptırımlarının bölgede istikrarsızlık yarattığını savunuyor.
Yetkili, "ABD, Basra Körfezi'ndeki askeri varlığını azaltır ve İran'a yönelik baskı politikasını sona erdirirse, Umman ile Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusunda kapsamlı bir anlaşma imzalayabiliriz" dedi. Bu açıklama, İran'ın önceki tutumuna kıyasla daha esnek bir yaklaşım sergilediği şeklinde yorumlandı. İran, geçmişte Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinde bulunmuştu; ancak son açıklamalar, Tahran'ın diplomasi yoluyla çözüm aradığına işaret ediyor.
Bölgesel Bağlam: Hürmüz Boğazı Neden Kritik?
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Umman ve İran arasında yer alan boğaz, Basra Körfezi'ndeki petrol üreticisi ülkelerin (Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, BAE, Katar) ihracatı için hayati önem taşıyor. Herhangi bir aksama, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara neden olabilir. ABD, bölgedeki müttefiklerini korumak amacıyla boğazda askeri varlığını sürdürüyor. İran ise uzun süredir ABD'nin bölgeden çekilmesi gerektiğini savunuyor.
İran ile Umman arasındaki ilişkiler tarihsel olarak iyi. İki ülke, deniz sınırları konusunda iş birliği yapıyor. 2018'de İran ve Umman, boğazın güvenliği için ortak bir anlaşma imzalamıştı. Ancak bu anlaşma, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını yeniden uygulamaya başlamasıyla askıda kalmıştı. Yeni açıklama, bu anlaşmanın yeniden canlandırılabileceğine dair umutları artırdı.
ABD'nin Rolü ve İran'ın Şartları
İranlı yetkili, ABD'nin müdahalelerinin sona ermesinden bahsederken, özellikle Basra Körfezi'ndeki ABD Donanması'nın varlığına ve İran'a yönelik ekonomik yaptırımlara atıfta bulundu. Son dönemde ABD ve İran arasında dolaylı görüşmeler yapılmış olsa da somut bir ilerleme sağlanamamıştı. Yetkili, "Biz savaştan yana değiliz; barışçıl bir çözüm için masadayız. Ancak masada olmak için tek taraflı fedakarlık yapmamız beklenmemeli" şeklinde konuştu.
Uzmanlar, İran'ın bu çıkışını, ABD ile yeniden başlayan nükleer müzakereler öncesinde bir baskı unsuru olarak gördüğünü belirtiyor. Tahran, Hürmüz Boğazı kartını kullanarak uluslararası toplumdan taviz koparmayı hedefliyor olabilir. Aynı zamanda bölgesel güçlerle iş birliği yaparak izolasyonu kırmaya çalışıyor. Umman, bu konuda İran'a en yakın ülke olarak öne çıkıyor.
Uluslararası Tepkiler ve Gelecek Senaryolar
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, İran'ın sorumlu davranması gerektiği vurgulanırken, boğazın güvenliğinin uluslararası toplumun ortak çıkarı olduğu belirtildi. Rusya ise İran ve Umman arasındaki görüşmeleri desteklediğini açıkladı. Çin, enerji tedarikinin güvenliği için bölgede istikrarın sağlanması çağrısında bulundu.
Bölgedeki gerilimin azalması, küresel piyasalar tarafından olumlu karşılanırken, petrol fiyatlarında gözle görülür bir düşüş yaşandı. Analistler, İran- Umman anlaşmasının gerçekleşmesi halinde Hürmüz Boğazı'ndaki risk priminin azalacağını ve bunun enerji piyasalarını rahatlatacağını ifade ediyor.
Sonuç olarak, İran'ın bu yeni diplomatik hamlesi, hem bölgesel hem de küresel dengelerde önemli bir değişiklik olarak değerlendirilebilir. Ancak bu sürecin başarıya ulaşması, ABD'nin tutumuna ve tarafların somut adımlarına bağlı. Tahran'ın samimiyeti, önümüzdeki haftalarda yapılacak müzakerelerde netlik kazanacak.
