İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Tahran'ın ABD ile müzakerelere başlaması için öne sürdüğü şartların henüz karşılanmadığını ve bu koşullar yerine getirilmeden herhangi bir görüşmenin yapılmayacağını duyurdu. Rızai'nin açıklaması, ABD ile İran arasında olası bir diplomatik temas beklentisinin arttığı bir dönemde geldi. Tahran yönetimi, Washington'a yönelik sert mesajlarla müzakere masasına oturmayacağını net bir şekilde ortaya koydu.
Rızai: 'Şartlarımız yerine gelmeden görüşme olmayacak'
Muhsin Rızai, yaptığı yazılı açıklamada, İran'ın ulusal güvenlik çıkarlarını korumak için belirlediği kırmızı çizgilerin altını çizdi. ABD'nin yaptırımları kaldırması, İran'a yönelik ekonomik baskıyı sonlandırması ve nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin yarattığı olumsuzlukları gidermesi gerektiğini vurguladı. Rızai, "Şartlarımız karşılanmadığı sürece ABD ile herhangi bir müzakere yürütülmeyecektir" ifadelerini kullanarak Tahran'ın pozisyonunu netleştirdi.
İranlı yetkili, müzakerelerin yalnızca karşılıklı saygı ve eşitlik temelinde yürütülebileceğini, aksi halde sonuç alınamayacağını belirtti. Bu açıklama, İran'ın son aylarda Batı ile diplomatik ilişkilerde izlediği katı tutumun bir devamı niteliğinde. Tahran, özellikle ABD'nin bölgedeki askeri varlığı ve İsrail'e verdiği destek konusundaki rahatsızlığını sık sık dile getiriyor.
ABD-İran geriliminde yeni dönem
ABD ile İran arasındaki ilişkiler, 2018'de Washington'ın nükleer anlaşmadan çekilmesi ve ardından ağır yaptırımlar uygulamasıyla ciddi şekilde gerilmişti. Tahran, yaptırımlara karşılık olarak uranyum zenginleştirme oranını artırmış ve nükleer programını genişletmişti. Joe Biden yönetimi döneminde dolaylı müzakereler yapılmış ancak kalıcı bir sonuç alınamamıştı. Son dönemde ise İran'ın bölgesel politikaları ve nükleer faaliyetleri uluslararası endişe kaynağı olmaya devam ediyor.
Uzmanlar, Rızai'nin açıklamasını İran'ın iç kamuoyuna yönelik bir mesaj olarak da değerlendiriyor. Ülkedeki ekonomik sıkıntılar ve artan enflasyon, yönetim üzerindeki baskıyı artırırken, Tahran yönetimi dış politikada tavizsiz bir görüntü çizerek içerideki tepkileri dengelemeye çalışıyor. Ayrıca İran, bölgesel müttefikleriyle ilişkilerini güçlendirerek ABD'ye karşı elini kuvvetlendirmeyi hedefliyor.
Uluslararası tepkiler ve olası sonuçlar
İran'ın bu çıkışı, Batı başkentlerinde yankı buldu. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmedi ancak uzmanlar, Washington'ın İran'ın ön koşullarını kabul etmesinin zor olduğunu belirtiyor. Avrupalı yetkililer ise diplomatik kanalların açık tutulması çağrısını yineliyor. Rusya ve Çin, İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması gerektiğini savunarak Tahran'ın pozisyonuna dolaylı destek veriyor.
Bölgesel analistler, İran'ın sert tutumunun Orta Doğu'daki güç dengelerini etkileyebileceğini öngörüyor. Nükleer müzakerelerin tıkanması, Körfez'de tansiyonu yükseltebilir ve petrol fiyatlarını dalgalandırabilir. İran'ın, nükleer programını barışçıl amaçlarla sürdürdüğünü savunmasına rağmen, Batılı ülkeler uranyum zenginleştirme seviyesinin silah üretimine yaklaştığını belirtiyor.
Müzakereler için olası senaryolar
İran'ın şartları arasında yaptırımların tamamen kaldırılması, ABD askerlerinin bölgeden çekilmesi ve İran'a yönelik suçlamaların son bulması yer alıyor. Ancak ABD yönetimi, İran'ın balistik füze programı ve bölgesel milis gruplara desteği konusunda taviz vermeye yanaşmıyor. Bu karşılıklı sertlik, diplomatik bir çözüm ihtimalini zayıflatıyor.
Öte yandan, Umman ve Katar gibi ülkelerin arabuluculuk girişimleri sürüyor. Tahran, dolaylı görüşmelere sıcak bakabileceğini ancak ön koşulların yerine getirilmesi gerektiğini yineliyor. Rızai'nin açıklaması, İran'ın müzakere kapısını tamamen kapatmadığını ancak masaya güçlü bir pozisyonla oturmak istediğini gösteriyor.
İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları, uluslararası toplumun gündeminde kalmaya devam edecek gibi görünüyor. Muhsin Rızai'nin mesajı, Tahran'ın ABD'ye yönelik tutumunda bir yumuşama olmayacağını, aksine daha da katılaşabileceğini işaret ediyor. Bu durum, Orta Doğu'da yeni bir gerilim dalgasının habercisi olabilir.
