İran Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin ülkenin güneyine yönelik saldırılarını ve petrol yaptırımlarını yeniden uygulamaya koymasını, 14 Haziran 2023 tarihinde taraflar arasında imzalanan mutabakat zaptının açık bir ihlali olarak değerlendirdi. Tahran yönetimi, bu adımların sonuçlarından Washington'un sorumlu olacağını duyurdu.
Mutabakatın ihlali ve İran'ın tepkisi
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, yaptığı yazılı açıklamada, ABD'nin son hamlelerinin uluslararası hukuk ve ikili anlaşmalara aykırı olduğunu belirtti. Kenani, "ABD, 14 Haziran mutabakatını açıkça ihlal etmiştir. Bu mutabakat, tarafların karşılıklı yükümlülüklerini ve taahhütlerini içermekteydi. ABD'nin saldırıları ve yaptırım kararları, anlaşmanın ruhuna ve lafzına tamamen aykırıdır" ifadelerini kullandı.
Sözcü, İran'ın meşru müdafaa hakkını saklı tuttuğunu vurgulayarak, "ABD, bu ihlallerin yol açacağı tüm sonuçlardan sorumlu olacaktır. İran, ulusal egemenliğini ve toprak bütünlüğünü korumak için gerekli tüm adımları atacaktır" dedi.
Petrol yaptırımları ve bölgesel etkiler
ABD Hazine Bakanlığı, geçtiğimiz hafta İran'ın petrol ihracatını hedef alan yeni yaptırımlar açıklamıştı. Bu yaptırımlar, İran'ın ham petrol satışını ve petrol ürünleri ticaretini kısıtlamayı amaçlıyor. Uzmanlar, bu adımın küresel petrol piyasalarında arz sıkışıklığına yol açabileceği ve fiyatları yukarı çekebileceği uyarısında bulunuyor.
İran'ın güneyindeki bazı askeri tesislere yönelik saldırı iddiaları ise henüz bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil. Bölgeden gelen haberler, saldırılarda can kaybı yaşanmadığını ancak maddi hasar oluştuğunu öne sürüyor.
Tahran-Washington arasındaki gerilim tarihçesi
İran ve ABD arasındaki gerilim, 2018 yılında ABD'nin nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle tırmanmıştı. 2021'de başlayan dolaylı müzakereler sonucunda 14 Haziran 2023'te mutabakat zaptı imzalanmıştı. Ancak anlaşma, ABD Kongresi'nde onaylanmadığı için yürürlüğe girememişti. Son saldırı ve yaptırımlar, taraflar arasındaki güveni daha da zedelerken, bölgedeki istikrarsızlığı derinleştirme riski taşıyor.
Bağımsız analistler, bu gelişmelerin İran'ın nükleer programını hızlandırmasına yol açabileceğini belirtiyor. Öte yandan, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) yetkilileri, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdığına dair raporlar yayımlamıştı.
