İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Washington'a sundukları kapsamlı bir plan çerçevesinde çatışmaların durdurulmasını, Hürmüz Boğazı'nın yedi gün içinde yeniden açılmasını ve nükleer müzakerelerin başlatılmasını talep ettiklerini duyurdu. New York Times'ın haberine göre, Erakçi bu açıklamayı Tahran'da düzenlediği basın toplantısında yaptı.
Planın Ayrıntıları ve Tarafların Tutumu
Erakçi, planın üç ana maddeden oluştuğunu belirtti: "Birincisi, tüm çatışmaların derhal durdurulması. İkincisi, Hürmüz Boğazı'nın yedi gün içinde uluslararası deniz trafiğine yeniden açılması. Üçüncüsü ise nükleer programımız konusunda kapsamlı müzakerelerin başlatılması." İranlı Bakan, bu planı ABD yönetimine ilettiklerini ve yanıt beklediklerini söyledi.
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak üst düzey bir ABD'li yetkili, planı "incelediklerini" ancak Hürmüz Boğazı'nın açılması için İran'ın önce provokasyonları durdurması gerektiğini belirtti. Yetkili, "Bu plan ciddiyetten uzak. İran, bölgedeki saldırgan eylemlerine son vermeli" dedi.
Hürmüz Boğazı'nın Stratejik Önemi
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir su yolu. Son haftalarda İran'ın bu bölgede askeri tatbikatlar düzenlemesi ve birkaç tankere el koyması gerilimi artırmıştı. Erakçi, "Boğazı kapatma kararı bizim değil, ABD'nin yaptırımları ve askeri varlığı nedeniyle alındı. Ancak biz barıştan yanayız" ifadelerini kullandı.
Uluslararası kriz grubu analisti Ali Vaez, "İran'ın bu hamlesi, ekonomik baskıyı hafifletmek ve müzakere masasına güçlü oturmak için bir taktik olabilir. Ancak ABD'nin bu planı kabul etmesi zor görünüyor" değerlendirmesinde bulundu.
Nükleer Müzakereler ve Geçmiş
İran ile BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) ve Almanya arasında 2015'te imzalanan nükleer anlaşma, ABD'nin 2018'de tek taraflı çekilmesiyle çökme noktasına gelmişti. İran, anlaşma kapsamındaki taahhütlerini kademeli olarak askıya aldığını açıklamıştı. Erakçi, "Yeni bir anlaşma için hazırız, ancak önce güven artırıcı adımlar atılmalı" dedi.
BM Genel Sekreteri António Guterres, taraflara itidal çağrısı yaparak, "Diyalog yoluyla çözüm için elimizden geleni yapıyoruz" mesajı verdi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ise planı "olumlu bir adım" olarak nitelendirdi ancak ayrıntıların netleşmesi gerektiğini söyledi.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Suudi Arabistan ve BAE'den henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Körfez ülkeleri, Hürmüz Boğazı'nın açılmasını olumlu karşılayacaklarını ancak İran'ın nükleer programına temkinli yaklaştıklarını belirtiyor. Petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 2 düşüşle 85 dolar seviyesine geriledi. Altın ise güvenli liman talebiyle 2.350 dolara yükseldi.
Uzmanlar, İran'ın bu planı ile ABD'yi köşeye sıkıştırmayı hedeflediğini, ancak Washington'ın özellikle nükleer konuda taviz vermeyeceğini vurguluyor. Önümüzdeki günlerde taraflar arasında dolaylı görüşmelerin devam etmesi bekleniyor.
Sonuç ve Beklentiler
İran'ın sunduğu plan, Orta Doğu'da tansiyonu düşürme potansiyeli taşısa da, taraflar arasındaki güvensizlik ve farklı öncelikler nedeniyle kabul edilmesi zor görünüyor. ABD'nin yanıtı merakla beklenirken, bölgede kalıcı barış için daha kapsamlı bir diyalog sürecine ihtiyaç olduğu açık. Uluslararası toplum, taraflara sağduyu çağrısı yaparken, Hürmüz Boğazı'nın açılması küresel enerji güvenliği açısından kritik önemde.
