İran, Umman'ın Hürmüz Boğazı'nda oluşturmayı planladığı geçici deniz koridorunu resmen reddetti. İran devlet televizyonunun haberine göre, Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, bu girişimin boğazdaki mevcut güç dengesini bozacağını ve ulusal güvenliklerine tehdit oluşturacağını açıkladı.
Umman'ın önerisi ve İran'ın tepkisi
Umman, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin geçişini kolaylaştırmak ve olası gecikmeleri önlemek amacıyla geçici bir deniz koridoru kurulmasını önermişti. Ancak Tahran yönetimi, bu önerinin kendi egemenlik haklarını ihlal ettiğini savunuyor. Devrim Muhafızları'ndan yapılan açıklamada, "Hürmüz Boğazı'nın güvenliği ve kontrolü tamamen İran'ın sorumluluğundadır. Herhangi bir üçüncü tarafın bu bölgede düzenleme yapma girişimi kabul edilemez" denildi.
Bölgesel ve küresel etkiler
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yoludur. İran'ın bu tutumu, bölgedeki gerilimi tırmandırabilir. Uzmanlar, İran'ın ret kararının küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açabileceğini belirtiyor. Geçmişte de İran, boğazı kapatma tehditleriyle uluslararası toplumun tepkisini çekmişti.
Umman Dışişleri Bakanlığı, konuyla ilgili yazılı bir açıklama yaparak, "Önerimiz tamamen teknik ve insani amaçlıdır. Amacımız, bölgedeki ticari akışı kesintisiz sağlamak ve olası kazaların önüne geçmektir" ifadelerini kullandı. Ancak bu açıklama İran'ı ikna etmeye yetmedi.
Geçmişteki benzer anlaşmazlıklar
İran ve Umman arasında Hürmüz Boğazı'nın yönetimi konusunda daha önce de anlaşmazlıklar yaşanmıştı. 2018 yılında İran, Umman'ın boğazda ortak bir denetim mekanizması kurma önerisini de reddetmişti. Bölge uzmanları, İran'ın bu tutumunun, ABD ve müttefiklerinin bölgedeki askeri varlığına karşı bir caydırıcılık stratejisi olduğunu düşünüyor.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 17 milyon varil petrol geçiyor. Bu hacim, boğazdaki herhangi bir aksamanın küresel petrol fiyatlarını hızla yükseltebileceği anlamına geliyor. İran'ın ret kararı, özellikle Asya ve Avrupa'daki petrol ithalatçıları için risk oluşturuyor.
Bağımsız değerlendirme
İran'ın Umman'ın önerisini reddetmesi, bölgede zaten var olan gerginliği artırma potansiyeli taşıyor. İran, boğaz üzerindeki kontrolünü kaybetmek istemezken, Umman'ın girişimi daha çok ticari ve insani kaygılarla şekilleniyor. Ancak bu tür tek taraflı retler, diyalog kanallarını kapatarak çözümü zorlaştırabilir. Bölgesel istikrar için tarafların karşılıklı güven artırıcı adımlar atması elzem görünüyor. Önümüzdeki dönemde uluslararası aktörlerin arabuluculuk çabaları, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetimi açısından belirleyici olacaktır.
