Reuters haber ajansına konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, nihai nükleer anlaşmaya varılana kadar İran'ın uranyum zenginleştirme ve nükleer faaliyetlerini genişletmeme taahhüdünde bulunduğunu açıkladı. Taslak mutabakat metnine göre ABD ise aynı dönemde İran'a yeni yaptırım uygulamayacak. Bu gelişme, uluslararası toplumda nükleer müzakerelerde ilerleme olarak değerlendirilirken, piyasalarda da olumlu bir hava yarattı. Anlaşmanın detayları henüz resmi olarak açıklanmazken, diplomatik kaynaklar müzakerelerin kritik bir aşamaya geldiğini belirtiyor.
Taraflar arasında karşılıklı güven adımları
İranlı yetkili, Tahran'ın taahhüdünün uranyum zenginleştirme oranını yüzde 3,67'de tutmayı ve yeni santrifüjler devreye sokmamayı içerdiğini söyledi. Ayrıca, İran'ın halihazırda zenginleştirilmiş uranyum stoklarını da artırmayacağı ifade edildi. ABD cephesinde ise mutabakat, 2015 anlaşmasından bu yana uygulanan yaptırımların bir kısmının hafifletilmesini öngörüyor. Ancak nihai anlaşmaya kadar yeni yaptırım kararı alınmayacak. Uzmanlar, bu adımların müzakerelere ivme kazandırabileceğini ancak taraflar arasındaki güven eksikliğinin sürdüğünü vurguluyor.
Ekonomik yansımalar ve piyasa tepkileri
Geçici anlaşma haberi, petrol piyasalarında hareketliliğe yol açtı. Brent petrol fiyatları, arz endişelerinin hafiflemesiyle yüzde 2'ye yakın değer kaybetti. İran'ın nükleer programı nedeniyle uluslararası yaptırımlar altında olması, ülkenin petrol ihracatını ciddi ölçüde kısıtlıyor. Analistler, kalıcı bir anlaşmanın İran'ın günlük petrol ihracatını 2-2,5 milyon varile çıkarabileceğini ve küresel petrol arzında dengeleyici bir etki yaratacağını öngörüyor. Öte yandan, bölgesel ticaret ve ulaşım hatlarının açılması, İran'ın lojistik avantajlarını harekete geçirerek Türkiye ve diğer komşu ülkelerle ekonomik ilişkileri canlandırabilir.
Müzakere süreci ve zorluklar
Nihai anlaşmanın imzalanması için taraflar arasında hâlâ önemli farklılıklar bulunuyor. İran, balistik füze programı ve bölgesel politikalarla ilgili konuların müzakere dışı tutulmasını isterken, ABD ve Avrupalı ortaklar kapsamlı bir anlaşmada bu unsurların da yer alması gerektiğini savunuyor. Ayrıca, uluslararası denetimlerin kapsamı ve yaptırımların kaldırılma takvimi de kilit başlıklar arasında. Müzakerelere yakın kaynaklar, bu aşamadaki geçici mutabakatın sürece ilişkin iyimserliği artırdığını ancak asıl zorlu sürecin önümüzdeki haftalarda yaşanacağını belirtiyor.
Gelişmeler, Türkiye gibi enerji ithalatına bağımlı ülkeler için de yakından takip ediliyor. İran'ın uluslararası piyasalara dönüşü, enerji fiyatlarını düşürerek ekonomik rahatlama sağlayabilir. Ancak uzmanlar, geçici anlaşmanın sürdürülebilir bir barışa dönüşmesi için tarafların stratejik sabır göstermesi gerektiğini vurguluyor. Nükleer dosyanın çözümü, bölgesel istikrar ve küresel enerji güvenliği açısından kritik önem taşıyor.
