İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ABD'nin İran'la varılan mutabakat zaptını birçok alanda ihlal ettiğini belirterek, 'Zorbalık ve şantaj dönemi sona erdi. Bu yol hiçbir yere varmaz. Boyun eğmeyeceğiz. Her türlü tehdide karşı ezici bir yanıt verilecek' açıklamasında bulundu. Galibaf'ın bu sözleri, iki ülke arasında son dönemde artan gerilimin yeni bir boyut kazandığına işaret ediyor.
Mutabakat zaptı ihlalleri ve İran'ın tutumu
Galibaf, Tahran'da düzenlenen bir oturumda yaptığı konuşmada, ABD'nin 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (KOEP) tek taraflı çekilmesinin ardından uygulanan yaptırımların mutabakat zaptının açık ihlali olduğunu vurguladı. 'ABD, taahhütlerine sadık kalmıyor, aksine yeni yaptırımlarla İran halkını hedef alıyor' dedi. İran'ın bu ihlallere karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu belirten Galibaf, 'Artık eski düzen yok. Biz baskı altında ezilmeyiz' ifadelerini kullandı. İran Dışişleri Bakanlığı da Galibaf'ın sözlerine destek vererek, 'ABD'nin düşmanca politikalarına karşı meşru savunma araçlarımızı kullanacağız' açıklamasını yaptı.
Tarihsel arka plan ve bölgesel yansımalar
ABD ile İran arasındaki gerginlik, özellikle 2018'de Washington'ın KOEP'ten çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koymasıyla tırmanmıştı. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak ve uluslararası denetimleri kısıtlayarak karşılık vermişti. Son olarak, İran destekli Yemenli Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları ve ABD'nin askeri müdahaleleri, iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmişti. Galibaf'ın son çıkışı, İran'ın müzakere masasına dönmek yerine daha sert bir söylem benimsediğini gösteriyor. Bölge uzmanları, bu retoriğin İran'ın iç siyasetinde muhafazakar kesimin etkisini artırdığına dikkat çekiyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, konuyla ilgili henüz resmi bir yorum yapmazken, Beyaz Saray kaynakları 'İran'ın tehditlerine karşı hazırlıklı olduklarını' dile getirdi. Öte yandan, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörler, İran'ın nükleer programına dair endişelerini yineleyerek uluslararası toplumu daha sıkı önlemler almaya çağırdı. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) ise İran'ın nükleer tesislerinde denetimleri sürdürüyor ancak Tahran'ın bazı bölgelere erişime izin vermediği bildiriliyor.
Bu gelişmeler, Orta Doğu'da bir dizi başka gerginliğin yaşandığı bir döneme denk geliyor. İran'ın nükleer anlaşmaya dönüş için ABD'den somut adımlar beklemesi, ancak Washington'ın ise önce İran'ın nükleer faaliyetlerini durdurmasını talep etmesi kısır döngüyü derinleştiriyor. Galibaf'ın sert açıklamaları, önümüzdeki günlerde diplomasi trafiğinin canlanacağını ancak gerilimin de yükselebileceğini gösteriyor. İran'ın 'ezici yanıt' vurgusu, olası bir askeri çatışma yerine siyasi ve ekonomik baskı araçlarını ima ediyor olabilir.
