İran Devrim Muhafızları Ordusu Donanması, bugün yaptığı sürpriz açıklamayla Hürmüz Boğazı'nı ikinci bir duyuruya kadar kapattığını duyurdu. Açıklamada, “yabancı müdahalenin yol açtığı istikrarsız güvenlik durumu” gerekçe gösterildi. Bu hamle, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik su yolunda büyük bir belirsizlik yaratırken, petrol fiyatlarının ons başına 100 doların üzerine çıkmasına neden oldu.
Petrol fiyatlarına anında yansıdı
Haberin duyulmasının ardından Brent petrol fiyatları yüzde 8 artarak 102 doları gördü. ABD ve Avrupa'da akaryakıt pompa fiyatlarına hemen yansıyan bu artış, enflasyonla mücadele eden merkez bankaları için yeni bir tehdit oluşturuyor. Uzmanlar, kapatmanın birkaç hafta sürmesi halinde küresel resesyon riskinin belirginleşeceği konusunda uyarıyor.
Hürmüz Boğazı neden bu kadar kritik?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne ve Hint Okyanusu'na bağlayan dar bir su yoludur. Günde yaklaşık 21 milyon varil petrol buradan geçer; bu, dünya deniz yoluyla taşınan petrolün yüzde 30'una, toplam küresel talebin ise yüzde 20'sine denk gelir. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve BAE gibi büyük üreticiler ihracatlarının neredeyse tamamını bu boğaz üzerinden yapar. Geçmişte İran, bu bölgede askeri tatbikatlarla tehditler savurmuş ancak fiili bir kapatma gerçekleştirmemişti. Bu nedenle bugünkü karar, sürpriz olarak değerlendiriliyor.
- Suudi Arabistan: Günde 7 milyon varil ihracat
- Irak: 3,5 milyon varil/gün
- Kuveyt: 2,2 milyon varil/gün
- BAE: 2,5 milyon varil/gün
Alternatif rotaların bulunmaması, boğazın kapatılmasını küresel ekonomi için varoluşsal bir risk haline getiriyor. En yakın alternatif olan Bab el-Mendeb Boğazı'na ulaşmak için binlerce kilometre ek yol kat edilmesi gerekiyor ki bu da maliyeti katlayarak artırıyor.
Uluslararası tepkiler
ABD Dışişleri Bakanlığı, İran'ı uluslararası hukuku ihlal etmekle suçladı ve boğazın yeniden açılması için diplomatik girişimlerde bulunacağını duyurdu. İngiltere, Fransa ve Almanya ortak bir bildiriyle İran'a “derhal geri adım atması” çağrısı yaptı. Çin ve Rusya ise henüz resmi bir açıklama yapmazken, petrol ithalatçısı Çin'in bu durumdan en fazla etkilenecek ülkeler arasında olduğu belirtiliyor. BM Güvenlik Konseyi'nin acil toplanması bekleniyor.
Türkiye, Enerji Bakanlığı kaynaklarına göre, boğazın kapatılmasından doğrudan etkilenmese de, küresel petrol fiyatlarındaki artışın iç piyasada akaryakıt zamlarına yol açabileceği endişesiyle olası senaryoları değerlendirmeye aldı. BOTAŞ'ın alternatif tedarik yolları üzerinde çalıştığı öğrenildi.
Bu hamle, İran'ın uluslararası yaptırımlar altında ekonomik sıkışıklık yaşadığı bir dönemde geliyor. Bazı analistler, Tahran yönetiminin bu adımla müzakere masasında elini güçlendirmeyi hedeflediğini savunuyor. Ancak kapatmanın uzun sürmesi, hem bölgesel hem de küresel dengeleri altüst edebilir. Petrol arzındaki kesinti, enerji krizi ve resesyon endişelerini bir kez daha gündemin ilk sırasına taşıdı.
