İran, ABD ile yeni müzakere turu öncesinde Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği üzerindeki kontrolünü sürdürme kararlılığını yineledi. Üst düzey bir İranlı yetkili, Tahran'ın boğazdan geçişlerde egemenliğini koruyacağını belirtti. Petrol arzının yüzde 20'sinin geçtiği stratejik boğazda tansiyon yükseliyor. Daha önce ABD'nin bölgedeki askeri varlığını artırmasına karşılık İran, misilleme tehditlerinde bulunmuştu. Gelişmeler, küresel petrol piyasalarında tedirginliğe yol açtı.
Müzakereler Öncesi Gerilim Tırmanıyor
ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakerelerin yeni aşaması öncesinde, İranlı bir yetkili Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda net bir mesaj verdi. Yetkili, "İran, boğazdan geçen gemilerin güvenliğini sağlamak ve kendi ulusal çıkarlarını korumak için her türlü tedbiri almaya devam edecek" dedi. Bu açıklama, ABD'nin bölgedeki deniz devriyelerini artırması ve İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırmasının ardından geldi. İran, daha önce boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş ancak bu tehdidini hayata geçirmemişti.
Petrol Piyasaları Tedirgin
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir geçiş noktası. Herhangi bir aksama, küresel petrol fiyatlarında ani yükselişlere neden olabilir. Uzmanlar, İran'ın son açıklamasının petrol piyasalarında kısa vadeli dalgalanmalara yol açabileceğini belirtiyor. Brent petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 1,5 artışla varil başına 85 dolar seviyesine yükseldi. Analistler, taraflar arasındaki müzakerelerin seyrinin piyasaların yönünü belirleyeceğini vurguluyor.
İran'ın hamlesi, aynı zamanda Körfez ülkeleri ve uluslararası deniz ticareti açısından da risk oluşturuyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, alternatif güzergahlar üzerinde çalıştıklarını duyursa da, Hürmüz Boğazı'nın ikamesi kısa vadede mümkün görünmüyor.
Tarihsel Arka Plan
İran, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana Hürmüz Boğazı'nı kontrol etme politikasını sürdürüyor. 1980-1988 İran-Irak Savaşı sırasında boğazı mayınlayan İran, 2019'da da birkaç tankere el koymuştu. ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon, bölgede güvenli geçişi sağlamak için devriye faaliyetlerini artırdı. Ancak İran, egemenlik haklarını savunduğunu ve dış müdahaleye izin vermeyeceğini her fırsatta tekrarlıyor.
Son olarak, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin yeniden başlaması beklenirken, Hürmüz Boğazı meselesi taraflar arasında önemli bir pazarlık kozu olarak öne çıkıyor. İran, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında boğazdaki kontrolünü esnetebileceği sinyallerini veriyor. Ancak şimdilik, Tahran'ın kararlı duruşu bölgedeki gerginliği artırıyor.
