İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerde başka ülke ve kurumların açıkladığı alternatif rotaların geçersiz olduğunu, güvenli geçişin yalnızca İran tarafından belirlenen rotalar üzerinden yapılabileceğini bildirdi. Açıklama, küresel petrol taşımacılığının kilit noktası olan boğazda tansiyonu yükseltirken, uluslararası deniz ticaretinde yeni bir belirsizlik yarattı.
İran'dan net uyarı
Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, “Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş, yalnızca İran tarafından açıklanan rotalar üzerinden mümkündür. Diğer girişimler ulusal güvenliğimize tehdit olarak değerlendirilecektir” ifadelerine yer verildi. Açıklamada, herhangi bir alternatif rotanın uluslararası hukuka aykırı olduğu ve İran’ın egemenlik haklarını ihlal ettiği vurgulandı.
Alternatif rotalar tartışması
Son dönemde bazı ülkeler ve denizcilik şirketleri, Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir krizde kullanılmak üzere alternatif güzergâhlar üzerinde çalıştıklarını duyurmuştu. Özellikle Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan, kendi kıyılarına yakın geçiş koridorları oluşturma planlarını gündeme getirmişti. İran’ın bu açıklaması, bölgedeki jeopolitik gerilimi tırmandıran bir hamle olarak değerlendiriliyor.
Küresel enerji arzı risk altında
Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sine ev sahipliği yapan Hürmüz Boğazı, körfez ülkelerinin ham petrol ihracatı için hayati önem taşıyor. İran’ın bu tutumu, küresel enerji piyasalarında fiyat dalgalanmalarına neden olabilir. Uzmanlar, olası bir krizde petrol fiyatlarının varil başına 10-15 dolar artabileceği uyarısında bulunuyor. Boğaz, geçen yıl günde ortalama 17 milyon varil petrol sevkiyatına sahne olmuştu.
Uluslararası tepkiler
ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, İran’ın bu tür “provokatif” adımlarının deniz ticaretinin güvenliğini tehdit ettiği belirtilirken, “Uluslararası suların serbest kullanımına yönelik her türlü müdahale kabul edilemez” ifadesi kullanıldı. Avrupa Birliği’nden ise İran’a uluslararası hukuka uyma çağrısı yapıldı. Suudi Arabistan ve BAE ise İran’ın açıklamasını “gerçek dışı ve kabul edilemez” olarak nitelendirdi.
Bölgesel dengeler ve gelecek senaryoları
İran’ın bu hamlesi, bölgedeki güç mücadelesinin yeni bir boyut kazandığına işaret ediyor. Hürmüz Boğazı, son 50 yılda birçok kez krizlerin odağı oldu. İran, 2019’da da benzer bir uyarı yaparak boğazı kapatmakla tehdit etmişti. Mevcut açıklama, İran’ın nükleer müzakerelerdeki elini güçlendirme veya yaptırımlara karşı bir koz olarak kullanma stratejisi olarak yorumlanıyor. Sinyal, İran’ın kendi güvenlik çıkarları doğrultusunda boğazın kontrolünü elinde tutma kararlılığını gösteriyor.
Öte yandan, Suudi Arabistan ve BAE’nin alternatif rota çalışmaları, İran’a olan bağımlılığı azaltmaya yönelik uzun vadeli planların parçası. Ancak bu rotaların birçoğu henüz altyapı ve derinlik açısından yeterli değil. Uzmanlar, kısa vadede İran’ın boğaz trafiği üzerindeki fiili kontrolünün devam edeceğini belirtiyor. Bu durum, küresel enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından risk oluşturmaya devam ediyor.
