İran resmi basını, ülkenin olası bir ABD saldırısına karşı Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapatma ve saldırılara şiddetle karşılık verme hazırlığı içinde olduğunu duyurdu. İran devletine ait haber ajansı IRNA ve diğer yerel kaynaklar, Tahran yönetiminin boğazın güvenliğini sağlamak için gerekli tüm önlemleri aldığını ve herhangi bir kışkırtmaya karşı koymaya hazır olduğunu bildirdi. Bu tehdit, özellikle küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik su yolunun kapatılması durumunda dünya enerji piyasalarında büyük bir şok dalgası yaratma potansiyeli taşıyor.
İran'ın stratejik hamlesi: Hürmüz Boğazı'nı kapatma planı
İranlı yetkililere dayandırılan haberlere göre, İran Devrim Muhafızları, ABD ve müttefiklerinin olası bir askeri harekatına karşı Hürmüz Boğazı'nı mayınlama veya füze saldırılarıyla kapatmayı planlıyor. IRNA'nın aktardığına göre, İran askeri kanadı, boğazın kontrolünü tamamen ele geçirme kapasitesine sahip olduğunu ve bu adımın atılması halinde bölgesel ve küresel enerji akışını felç edebileceğini vurguladı. İran'ın bu tehdidi, son dönemde ABD ile artan gerginliğin bir yansıması olarak görülüyor. Geçmişte 2018-2019 yıllarında da benzer bir kriz yaşanmış, İran'ın boğazı kapatma tehditleri petrol fiyatlarında ani yükselişlere neden olmuştu.
Petrol piyasalarında tedirginlik ve olası sonuçlar
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan dar bir su yolu olup günlük yaklaşık 17-21 milyon varil petrolün geçişine ev sahipliği yapıyor. Boğazın kapatılması, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi büyük petrol üreticilerinin ihracatını ciddi şekilde etkileyecek. Enerji uzmanları, bu durumda Brent petrol fiyatının varil başına 120-150 dolar seviyelerine fırlayabileceğini tahmin ediyor. ABD, boğazın güvenliğini sağlamak için bölgede sürekli bir deniz varlığı bulunduruyor; ancak İran'ın değişen askeri taktikleri, bu tür bir kapatmanın kısa sürede gerçekleştirilebilme ihtimalini artırıyor. Küresel tedarik zincirinde yaşanacak aksamaların yanı sıra, Asya ve Avrupa'daki rafinerilerin ham maddeye erişimi kısıtlanabilir.
Tarihsel arka plan ve diplomatik çabalar
Hürmüz Boğazı üzerindeki anlaşmazlıklar, 1980'lerden bu yana İran'ın elinde bir koz olarak görülüyor. İran-Irak savaşı sırasında her iki taraf da boğazı hedef almış, 1987-1988'de ABD'nin 'Prime Chance' operasyonuyla mayın temizleme çalışmaları yürütülmüştü. Daha yakın zamanda, 2019'da İran'ın mayın döşediği iddiasıyla bir Japon tankerine saldırı düzenlenmiş, tansiyon yükselmişti. Mevcut kriz, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını sıkılaştırması ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin durma noktasına gelmesiyle şiddetleniyor. Uluslararası toplum, her iki tarafı da itidale çağırırken, bölge ülkeleri olası bir çatışmanın ekonomik faturasından endişe duyuyor.
Bağımsız değerlendirmelere göre, İran'ın bu tehdidi, aslında Tahran yönetiminin diplomatik olarak köşeye sıkıştığı bir dönemde elindeki en güçlü kozu kullanarak masada güç kazanma girişimi olarak okunuyor. Ancak böylesi bir adımın İran'ın kendi petrol ihracatını da felç edeceği unutulmamalıdır. Geçtiğimiz yıllarda İran, yaptırımlar altında petrol satışını büyük ölçüde kısıtlamış durumda; boğazın kapatılması ülkeye doğrudan ekonomik zarar verirken, aynı zamanda bölgesel savaş riskini de tetikleyebilir. Bu nedenle, İran'ın bu söylemi bir kriz yönetimi aracı olarak kullanması, ancak fiiliyata dökmesinin olası olmadığı yorumları yapılıyor.
