İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Umman ile Hürmüz Boğazı'ndan geçiş güzergahı konusunda anlaşmaya vardıklarını açıkladı. Pezeşkiyan, ABD'nin 17 Haziran'da Pakistan'ın arabuluculuğuyla imzalanan mutabakat zaptındaki taahhütlerini yerine getirmesi halinde boğazın açılacağını belirtti. Bu açıklama, Körfez'deki gerilimi tırmandıran ve küresel enerji arzını tehdit eden son haftalardaki gelişmelerin ardından geldi. İran'ın şartlı tutumu, uluslararası toplumun dikkatle izlediği bir sürecin parçası olarak değerlendiriliyor.
İran'ın Üç Koşulu ve Mutabakat Zaptı
Pezeşkiyan, Tahran'da yaptığı basın toplantısında, ABD'den üç temel talepte bulunduklarını ifade etti. Bu talepler arasında, İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımların kaldırılması, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığını azaltma taahhüdü yer alıyor. Cumhurbaşkanı, bu koşulların 17 Haziran'da Pakistan'ın aracılığıyla imzalanan mutabakat zaptının ana hatlarını oluşturduğunu vurguladı. Mutabakat zaptının, İran ile ABD arasında doğrudan müzakerelerin yeniden başlaması için bir çerçeve sunduğu belirtiliyor. Ancak Washington'dan henüz resmi bir açıklama gelmedi. İran Dışişleri Bakanlığı ise, görüşmelerin olumlu ilerlediğini ancak ABD'nin somut adımlar atması gerektiğini dile getiriyor.
Hürmüz Boğazı ve Küresel Enerji Güvenliği
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ihracatının yaklaşık yüzde 20'sinin ve doğal gaz sıvılarının büyük bir kısmının geçtiği stratejik bir su yolu. Boğazın kapatılması, küresel enerji fiyatlarında sert dalgalanmalara ve tedarik zincirlerinde aksamalara yol açabilir. Son aylarda İran ile ABD arasında yaşanan gerilim, boğazın güvenliğini tehdit eder hale gelmişti. İran'ın bu açıklaması, bölgesel tansiyonu düşürmeye yönelik bir adım olarak yorumlanıyor. Ancak şartların kabul edilip edilmeyeceği belirsizliğini koruyor. Uzmanlar, ABD'nin özellikle İran'a yönelik yaptırımları kaldırma konusunda iç siyasi baskılarla karşı karşıya olduğuna dikkat çekiyor.
Bölgesel Dengeler ve Umman'ın Rolü
Umman, uzun süredir İran ile Batı dünyası arasında arabulucu rolü üstleniyor. Pezeşkiyan, Umman Sultanlığı ile yürütülen müzakerelerde, boğazdan geçiş güvenliğinin sağlanması için ortak bir mekanizma kurulmasında anlaşmaya varıldığını söyledi. Bu mekanizmanın, uluslararası deniz hukukuna uygun ve gemilerin güvenliğini ön planda tutan bir yapıda olacağı ifade ediliyor. Öte yandan, bölgede Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin de dahil olduğu Körfez ülkeleri, yaşanan gerilimin kendi enerji ihracatlarını olumsuz etkilemesinden endişeli. İran'ın bu şartlı açılımı, Körfez ülkeleri tarafından temkinli bir iyimserlikle karşılandı. Bölgesel analistler, bu gelişmenin İran ile ABD arasında daha geniş bir diyalogun başlangıcı olabileceğini ancak taraflar arasındaki güven eksikliğinin aşılmadan somut ilerleme kaydedilmesinin zor olduğunu vurguluyor.
