İran ile ABD arasında yeni bir kriz hava aracı sebebiyle patlak verdi. İranlı yetkililer, ülkenin güneydoğusunda ABD'ye ait olduğu belirtilen bir insansız hava aracını (İHA) düşürdüklerini duyurdu. ABD ise bu iddiayı resmen yalanladıktan sonra bölgede herhangi bir kayıp ya da angajman olmadığını bildirdi. Tarafların açıklamaları uluslararası kamuoyunda yeni bir gerilim dalgasına yol açtı.
İran'dan iddia: ABD'ye ait İHA imha edildi
İran resmi haber ajansı IRNA'ya konuşan askeri kaynaklar, ülkenin doğu sınırlarına yakın bir bölgede keşif yaptığı öne sürülen bir ABD İHA'sının tespit edildiğini ve hava savunma sistemleri tarafından vurulduğunu açıkladı. Açıklamada İHA'nın tamamen imha edildiği ve enkazın İranlı uzmanlar tarafından incelendiği ifade edildi. İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı hava kuvvetleri komutanlığı, söz konusu aracın ABD yapımı olduğunu ve hava sahasını ihlal ettiğini iddia etti.
İran Dışişleri Bakanlığı da konuyla ilgili yazılı bir açıklama yaparak, “Egemenliğimize yönelik her türlü ihlale karşı misliyle karşılık verme hakkımızı saklı tutuyoruz” ifadelerini kullandı. Tahran yönetimi, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını ‘provokatif’ olarak nitelendirirken, bu tür eylemlerin devam etmesi halinde daha sert tedbirler alınabileceği uyarısında bulundu.
ABD'den sert yalanlama: 'Böyle bir olay yok'
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ise İran'ın iddialarını kategorik olarak reddetti. Pentagon Sözcüsü yaptığı açıklamada, “ABD'ye ait hiçbir insansız hava aracı kaybolmamıştır. İran'ın iddia ettiği gibi bir angajman yaşanmamıştır” dedi. Sözcü, ayrıca bölgede faaliyet gösteren tüm ABD unsurlarının kayıtlı olduğunu ve herhangi bir eksiklik bulunmadığını belirtti. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi'nden yapılan açıklamada da İran'ın iddialarının ‘asılsız’ olduğu vurgulanarak, “Bu tür yalan propagandalar gerilimi tırmandırmaktan başka işe yaramaz” ifadeleri kullanıldı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) da yaptığı kısa bilgilendirmede, “Bölgedeki operasyonlarımız rutin şekilde devam etmektedir. Herhangi bir hasar ya da kayıp söz konusu değildir” açıklamasını yaptı. Uzmanlar, ABD'nin kesin dille yalanlamasının dikkat çekici olduğunu belirterek, yaşanan gelişmenin İran'ın iç kamuoyuna yönelik bir propaganda hamlesi olabileceği yorumunu yapıyor.
Tarihsel bağlam: İran ve ABD arasında hava araçları krizi
İran ile ABD arasında hava araçlarına yönelik benzer krizler daha önce de yaşandı. 2019 yılında İran, Hürmüz Boğazı üzerinde bir ABD küresel kartal İHA'sını düşürmüş, bu olay iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmişti. Aynı yıl Suudi Arabistan'daki petrol tesislerine yönelik saldırıların ardından ABD, İran'ı suçlamıştı. Daha yakın geçmişte, İran'ın nükleer programı ve bölgesel nüfuz mücadelesi nedeniyle ikili ilişkiler zaten gergin seyrediyor. Tahran yönetimi, yeni yaptırımlar ve diplomatik baskı altında elini güçlendirmek için zaman zaman askeri hamlelerle gündem yaratmaya çalışıyor.
Bu kez İran'ın iddiası ile ABD'nin yalanlaması arasında kesin bir sonuca varmak için henüz erken. Bağımsız kaynaklardan teyit gelmediği sürece, olayın diplomatik düzeyde kalması bekleniyor. Ancak her iki tarafın da pozisyonunu koruması, tansiyonun düşmesini geciktirebilir. Bölge ülkeleri ve uluslararası toplum, tarafları itidale çağırırken, Birleşmiş Milletler de konuyu yakından takip ettiğini duyurdu.
Yaşanan bu son olay, Ortadoğu'daki hassas dengelerin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. İran'ın nükleer müzakerelerde elini güçlendirme çabası ile ABD'nin bölgedeki askeri varlığını sürdürme arzusu arasında sıkışan bu kriz, küçük bir kıvılcımın bile büyük yangınlara yol açabileceğini hatırlatıyor.
