İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD’nin daha önce varılan mutabakat zaptını ihlal ederek diplomasiye bir kez daha ihanet ettiğini belirtti. Bekayi, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, Tahran’ın uluslararası anlaşmalara bağlılığını vurgularken, Washington yönetimini güvenilmez olarak nitelendirdi. Bu açıklama, İran ile dünya güçleri arasında 2015’te imzalanan nükleer anlaşma (Kapsamlı Ortak Eylem Planı) çerçevesinde yapılan yazışmaların ardından geldi.
Mutabakat zaptı ve ihlal iddiası
Bekayi, söz konusu mutabakat zaptının İran ile ABD arasında dolaylı görüşmeler sonucu hazırlandığını, ancak ABD’nin bu belgeye uymadığını öne sürdü. Sözcü, “ABD yönetimi defalarca yazılı taahhütlerde bulunmasına rağmen bunları yerine getirmiyor. Bu, uluslararası hukuka ve diplomasiye karşı bir ihanettir” dedi. Spesifik olarak hangi maddelerin ihlal edildiğine dair detay vermeyen Bekayi, Tahran’ın tam metni kamuoyuyla paylaşma hakkını saklı tuttuğunu ifade etti.
Diplomasiye güven bunalımı
İranlı diplomat, son gelişmelerin ABD’nin müzakere ortağı olarak güvenilirliğini sorgulattığını belirtti. Bekayi, “İslam Cumhuriyeti her zaman müzakere masasını tercih etmiştir ancak karşı tarafın samimiyetsizliği, bu süreci sekteye uğratmaktadır” şeklinde konuştu. İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin ihlallerini Birleşmiş Milletler nezdinde de gündeme getireceklerini duyurdu.
Uluslararası tepkiler ve yansımaları
İran’ın bu suçlaması, uluslararası camiada yankı buldu. Avrupa Birliği sözcüsü, tarafları diyaloğa çağırırken, Rusya Dışişleri Bakanlığı da ABD’nin tek taraflı eylemlerine karşı uyarıda bulundu. Bölgedeki enerji piyasalarında ise kısa süreli bir hareketlilik gözlemlendi. Uzmanlar, İran-ABD geriliminin Orta Doğu’daki dengeleri yeniden etkileyebileceğini vurguluyor.
Bağlam: Nükleer anlaşma ve son durum
İran ile 5+1 ülkeleri (ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, Rusya, Çin) arasında 2015’te imzalanan nükleer anlaşma, 2018’de dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın çekilmesiyle fiilen askıya alınmıştı. Joe Biden yönetimi müzakerelere dönmeyi vaat etmiş, ancak Tahran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve yaptırımların kalkmaması nedeniyle müzakereler bir türlü sonuçlanamamıştı. Son olarak Umman’da yapılan dolaylı görüşmelerde mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya varıldığı iddia edilmişti. İran’ın bugünkü açıklaması, bu sürecin tıkanma noktasına geldiğini gösteriyor.
İran Dışişleri Bakanlığı’nın bu sert çıkışı, önümüzdeki dönemde ABD ile diyalog kapısının tamamen kapanabileceği yorumlarına neden oldu. Ancak Tahran, diplomatik kanalların halen açık olduğunu, ancak ABD’nin taahhütlerine sadık kalması gerektiğini vurguluyor. Bölgesel güçlerin endişeyle takip ettiği bu gelişme, uluslararası hukukun üstünlüğü konusundaki tartışmaları da yeniden alevlendirdi.
