Bir ABD'li yetkili, İran ile Amerika Birleşik Devletleri'nin son günlerde Basra Körfezi'nde yaşanan çatışmaları durdurma konusunda mutabakata vardığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki anlaşmazlığa ilişkin müzakereleri yeniden başlatma kararı aldığını duyurdu. İki ülke arasında doğrudan temaslar yoluyla sağlanan bu mutabakat, bölgede tırmanan gerilimi düşürmeyi ve deniz ticaretinin güvenliğini yeniden tesis etmeyi hedefliyor.
Anlaşmanın Detayları
Yetkili, anlaşma kapsamında İran'ın, uluslararası sularda ABD ve koalisyon güçlerine yönelik saldırılarını derhal durdurmayı kabul ettiğini belirtti. Buna karşılık ABD de bölgedeki askeri faaliyetlerini belirli bir ölçüde azaltmayı taahhüt etti. Ayrıca taraflar, Hürmüz Boğazı'nın güvenli geçişine ilişkin teknik düzeyde müzakerelere önümüzdeki haftalarda başlayacak. Müzakerelerin odağında boğazın mayınlardan arındırılması, ortak devriye mekanizmaları ve deniz trafiğinin düzenlenmesi gibi somut konular yer alıyor.
İran basını, Tahran'ın mutabakatı 'diplomatik bir başarı' olarak nitelendirdiğini duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, 'Karşılıklı saygı temelinde varılan bu anlaşma, bölgesel güvenlik ve istikrara katkı sağlayacaktır' ifadeleri kullanıldı. ABD Dışişleri Bakanlığı ise henüz resmi bir açıklama yapmadı, ancak isminin açıklanmasını istemeyen bir diğer yetkili, 'Bu adımın kalıcı bir çözüme dönüşmesi için her iki tarafın da taahhütlerine sadık kalması gerekiyor' dedi.
Arka Plan: Hürmüz Boğazı'nda Tırmanan Gerilim
Son iki hafta boyunca Körfez'de gerilim tehlikeli bir biçimde yükseldi. İran Devrim Muhafızları'na ait sürat tekneleri, ticari gemilere ve ABD savaş gemilerine yakın manevralar yaparken, ABD de bölgeye ek savaş uçağı ve destroyer sevk etmişti. 15 Nisan'da bir ABD insansız hava aracının düşürülmesi, 20 Nisan'da ise İran'a ait bir petrol tankerine düzenlenen şüpheli saldırı tansiyonu zirveye taşımıştı. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak küresel enerji piyasaları için hayati önem taşıyor. Anlaşma haberleri petrol fiyatlarında kısa süreli bir düşüşe neden oldu; Brent petrol varil fiyatı yüzde 2 geriledi.
Uzmanlar, bu mutabakatın bölgesel tansiyonu düşürse de kalıcı bir barışın sağlanması için nükleer müzakerelerin de yeniden başlaması gerektiğini vurguluyor. Washington yönetimi, İran'ın uranyum zenginleştirme programına ilişkin endişelerini sürdürürken, Tahran da ABD yaptırımlarının kaldırılmasını talep ediyor. Anlaşmanın sadece askeri boyutu kapsaması, asıl büyük resmin hâlâ çözülmediğini gösteriyor. Önümüzdeki günlerde tarafların müzakereleri hangi formatta yürüteceği ve anlaşmanın bağlayıcılık düzeyi merak konusu.
