İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ülkesinin Katar arabuluculuğunda ABD'ye ilettiği teklife ilişkin yaptığı açıklamada, "İran'ın sunduğu 7 şart uygulanmadıkça Hürmüz Boğazı açılmayacak." dedi. Kalibaf'ın bu sözleri, Tahran'ın Washington'a yönelik en sert mesajlarından biri olarak kaydedildi. Açıklama, bölgede artan gerilim ve enerji arz güvenliği endişelerinin ortasında geldi.
Kalibaf: Şartlar yerine getirilmeden adım yok
İran Meclis Başkanı Kalibaf, başkent Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, ABD'nin Katar üzerinden ilettiği mesaja yanıt verdi. Kalibaf, "İran'ın sunduğu 7 şart uygulanmadıkça Hürmüz Boğazı açılmayacak." ifadesini kullandı. Şartların içeriğine dair ayrıntı paylaşılmasa da, bu açıklama İran'ın Hürmüz Boğazı'nı bir müzakere kozu olarak kullanmaya devam ettiğini gösteriyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu. İran daha önce de boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş, ancak bu kez şartlı ve resmi bir açıklama gelmesi dikkat çekti. Katar arabuluculuğu, ABD ile İran arasında dolaylı görüşmelerin sürdüğünü gösteriyor.
ABD tarafından henüz resmi yanıt yok
ABD yönetiminden Kalibaf'ın açıklamasına ilişkin henüz resmi bir yanıt gelmedi. Beyaz Saray ve Dışişleri Bakanlığı'nın konuya dair sessizliği sürüyor. Uzmanlar, Washington'ın şartları değerlendirmek için öncelikle Katar'dan ayrıntılı bilgi beklediğini belirtiyor.
Katar, son yıllarda İran ile ABD arasında güvenilir bir kanal olarak öne çıktı. Doha yönetimi, hem Tahran hem de Washington ile iyi ilişkilere sahip. Arabuluculuk girişiminin kapsamı ve şartların niteliği henüz kamuoyuna yansımadı.
Piyasalar tedirgin: Petrol fiyatları yükselişte
Kalibaf'ın açıklamasının ardından uluslararası petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareket görüldü. Brent petrolün varil fiyatı, gün içinde yüzde 2'yi aşan artış kaydetti. Analistler, Hürmüz Boğazı'na dair her açıklamanın enerji piyasalarında oynaklığı artırdığını vurguluyor.
Boğazın kapanması veya kısıtlanması halinde küresel petrol arzında ciddi bir daralma yaşanabilir. Bu durum, başta Asya ve Avrupa olmak üzere birçok bölgede enerji maliyetlerini yükseltebilir. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler de bu gelişmelerden doğrudan etkilenebilir.
7 şart neler olabilir?
İran'ın açıkladığı 7 şartın ayrıntıları resmi olarak paylaşılmadı. Ancak Tahran'ın geçmiş talepleri göz önüne alındığında, şartların şu başlıkları içerebileceği değerlendiriliyor:
- ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının tamamen kaldırılması
- İran'ın bölgedeki askeri varlığının tanınması
- Petrol ihracatının önündeki engellerin kaldırılması
- Nükleer programına yönelik kısıtlamaların sona ermesi
- Bölgesel müttefiklerine yönelik baskıların durdurulması
- İran'a uygulanan bankacılık ve finansal ambargoların kaldırılması
- Hürmüz Boğazı'ndaki askeri gerginliğin sona erdirilmesi
Bu maddeler, İran'ın uzun süredir dile getirdiği taleplerle örtüşüyor. Ancak ABD'nin bu şartları ne ölçüde kabul edebileceği belirsiz.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Hürmüz Boğazı, sadece enerji değil aynı zamanda küresel ticaret için de hayati önem taşıyor. Boğazdan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçiyor. Ayrıca LNG taşımacılığı da bu güzergahı kullanıyor.
İran'ın bu resti, bölgedeki diğer aktörlerin pozisyonlarını da etkileyebilir. Suudi Arabistan, BAE ve diğer Körfez ülkeleri, olası bir kapanmanın ekonomilerine vereceği zararı yakından izliyor. Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları da alternatif rotalar üzerinde çalışıyor.
Uluslararası Denizcilik Örgütü'nden henüz bir açıklama gelmedi. Ancak uzmanlar, boğazda yaşanabilecek herhangi bir aksamanın küresel tedarik zincirlerini sarsacağı konusunda uyarıyor.
Diplomasi trafiği yoğunlaşıyor
Katar'ın arabuluculuk çabaları, ABD ile İran arasında doğrudan temas olmadan yürütülen dolaylı müzakerelerin bir parçası. Doha, son dönemde benzer krizlerde arabulucu rolünü üstlenmişti. Bu kez de taraflar arasında mekik diplomasisi yürütüyor.
İran'ın 7 şartı, müzakere masasında belirleyici olacak. ABD'nin bu şartlara yaklaşımı, sürecin seyrini belirleyecek. Kalibaf'ın açıklaması, Tahran'ın acele etmediğini ve taleplerinden taviz vermeye niyetli olmadığını gösteriyor.
Bağımsız değerlendirme: Hürmüz kartı yeniden masada
İran'ın Hürmüz Boğazı'nı şartlı açma resti, Tahran'ın elindeki en güçlü kartı yeniden oyuna sürdüğünü ortaya koyuyor. Ancak bu kartın kullanımı riskli: Boğazın fiilen kapatılması, İran'a askeri ve ekonomik olarak ağır bedeller getirebilir. Bu nedenle açıklamanın daha çok müzakere masasında baskı unsuru olarak öne çıktığı değerlendiriliyor.
ABD'nin 7 şartı kabul etmesi kısa vadede zor görünüyor. Yine de Katar'ın arabuluculuğu, taraflar arasında bir kanal olduğunu gösteriyor. Önümüzdeki günlerde yapılacak açıklamalar, sürecin seyrini belirleyecek. Hürmüz Boğazı üzerinden yürüyen bu gerilim, küresel enerji ve ticaret dengelerini doğrudan etkilemeye devam edecek.
