ABD ile İran arasında imzalanan mutabakatın ardından, taraflar ve arabulucular Pakistan ile Katar'ın yer aldığı dörtlü görüşmelerin İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında başladığı bildirildi. Görüşmelerin ana gündem maddesini nükleer anlaşma ve ekonomik yaptırımların kaldırılması oluşturuyor.
Bürgenstock'ta kritik zirve
İsviçre'nin Luzern kantonundaki Bürgenstock Dağı'nda bulunan otelde başlayan görüşmelere ABD Başmüzakereci Yardımcısı Richard Nephew, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Seyid Abbas Arakçi, Pakistan Dışişleri Bakanı Şah Mahmud Kureyşi ve Katar Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani katıldı. Görüşmelerin üç gün sürmesi beklenirken, ilk oturumda tarafların genel pozisyonlarını ortaya koyduğu öğrenildi.
Ekonomik boyut öne çıkıyor
KAYNAK KATEGORİSİ (ipucu): ekonomi ibaresi, görüşmelerin askeri veya siyasi boyutundan ziyade ekonomik sonuçlarının ön planda olduğuna işaret ediyor. İran, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlamayı taahhüt ederken, ABD ise İran'ın bölgesel nüfuzunu dengelemeyi hedefliyor. Pakistan ve Katar'ın arabuluculuk rolü, özellikle enerji ve ticaret alanlarında bölgesel ekonomik entegrasyonu hızlandırabilir.
Görüşmelerde ayrıca, İran'ın ham petrol ihracatına getirilen kısıtlamaların gevşetilmesi ve uluslararası bankacılık sistemine erişiminin artırılması konuları da ele alınıyor. Ekonomistler, olası bir anlaşmanın küresel petrol fiyatları üzerinde dengeli bir etki yaratacağını, İran'ın günlük 1-1.5 milyon varil ek arz sağlayabileceğini belirtiyor.
Tarihsel bağlam
2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak çekilmesiyle askıya alınmıştı. Bu yıl başında Viyana'da başlatılan dolaylı görüşmeler, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'a çıkarmasıyla tıkanmıştı. Pakistan ve Katar'ın devreye girmesiyle yeni bir müzakere zemini oluştu. Katar, özellikle enerji ihracatçısı ülke olarak İran'la ortak çıkarlara sahipken, Pakistan ise İran'a komşu olması ve Suudi Arabistan'la dengeli ilişkileri nedeniyle kilit bir konumda.
İsviçre, geleneksel olarak ABD-İran görüşmelerine ev sahipliği yapıyor. Tahran'daki ABD Çıkarları Bölümü de İsviçre Büyükelçiliği bünyesinde faaliyet gösteriyor. Bürgenstock kasabası ise daha önce 2022'de Rusya-Ukrayna müzakerelerine ev sahipliği yapmış bir lokasyon.
Bağımsız değerlendirme
Bu dörtlü görüşme modeli, çok taraflı diplomasinin eskiye göre daha esnek ve sonuç odaklı olabileceğini gösteriyor. Pakistan ve Katar gibi bölgesel aktörlerin sürece dahil edilmesi, ABD'nin geleneksel Avrupalı müttefiklerini devre dışı bırakmadığı gibi, İran'a daha geniş bir kabul edilebilirlik sunuyor. Ancak Taraflar arasında güven derinliğinin az olduğu ve görüşmelerin başarısının büyük ölçüde ekonomik taahhütlerin somutlaştırılmasına bağlı olduğu unutulmamalı. Önümüzdeki günlerde açıklanacak ara mutabakat metni, sürecin geleceği açısından belirleyici olacaktır.
