İran ile ABD arasında varılan ateşkes anlaşması en kırılgan günlerini yaşıyor. Taraflar arasındaki teknik müzakereler sürerken Washington yönetimi, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere saldırdığı gerekçesiyle üç yeni yaptırım kararı aldı. Bu gelişme, aylardır süren diplomasi trafiğinde en ciddi krizi oluşturuyor. Uzmanlar, anlaşmanın geleceğinin önümüzdeki haftalarda yapılacak kritik toplantılara bağlı olduğunu belirtiyor.
Yaptırımlar ve diplomatik kriz
ABD Hazine Bakanlığı, İran devrim muhafızlarına bağlı olduğu iddia edilen üç şirketi ve iki bireyi yaptırım listesine ekledi. Yaptırım gerekçesinde, bu aktörlerin Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik 'provokatif eylemler' içinde olduğu belirtildi. İran Dışişleri Bakanlığı ise iddiaları reddederek, ABD'nin anlaşmayı sabote etmeye çalıştığını savundu. Tahran yönetimi, bu adımın teknik müzakerelerin ruhuna aykırı olduğunu ve gerilimi tırmandırdığını açıkladı.
Teknik müzakerelerde son durum
İki ülke arasında Umman'ın arabuluculuğunda yürütülen teknik müzakerelerde, uranyum zenginleştirme seviyesi ve yaptırımların kaldırılması gibi başlıklar ele alınıyor. Taraflar, geçtiğimiz ay dolaylı görüşmelerde kısmi ilerleme kaydetmişti. Ancak son yaptırım kararı, müzakereleri sekteye uğratma riski taşıyor. İranlı diplomatlar, ABD'nin tutumunu 'güvensizlik yaratıcı' olarak nitelendirirken, Washington masadan çekilmeyeceğini ancak Tahran'ı niyetinde samimi olmaya çağırdı.
Hürmüz Boğazı'nda yaşanan son olaylar, bölgedeki petrol taşımacılığını da tehdit ediyor. Dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği bu stratejik geçitte güvenlik endişeleri artmış durumda. Petrol fiyatları, haberin ardından %2 civarında yükseldi.
Bağlam ve arka plan
İran ve ABD arasında 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma, 2018'de ABD'nin tek taraflı çekilmesiyle rafa kalkmıştı. 2021'den bu yana Viyana'da yürütülen müzakerelerde somut adım atılamamıştı. Şubat 2024'te ise taraflar insani konularda sınırlı bir ateşkes üzerinde mutabık kalmıştı. Bu çerçevede, İran'ın nükleer faaliyetlerine kısmi fren getirilmesi, ABD'nin de bazı yaptırımları gevşetmesi öngörülüyordu. Ancak son gelişmeler, bu hassas dengenin bozulmak üzere olduğunu gösteriyor.
Bölgesel güçler başta Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere Körfez ülkeleri, tansiyonun düşmesi için devreye girmeye çalışıyor. Uzmanlar, eğer ateşkes çökerse Orta Doğu'da yeni bir kriz dalgasının kaçınılmaz olacağı uyarısında bulunuyor.
