Irak'ta 2003 yılında başlayan ve 23 yıl süren ABD askeri varlığı, DAEŞ'le mücadele gerekçesiyle konuşlanan uluslararası koalisyonun ülkeden resmen çekilmesiyle sona erdi. Bağdat yönetimiyle varılan anlaşma kapsamında ABD öncülüğündeki koalisyon güçleri 9 askeri üssü boşaltarak Irak'tan ayrıldı. Böylece ülkede ikili güvenlik işbirliği dönemi resmen başladı.
Çekilme süreci ve devredilen üsler
Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani ile ABD yönetimi arasında varılan mutabakat çerçevesinde, koalisyon güçlerinin ülkedeki askeri varlığına son verildi. Anlaşmaya göre, Ayn el-Esed Hava Üssü, Erbil'deki Harir Üssü ve Bağdat'ın batısındaki El-Taci gibi kritik tesisler dahil olmak üzere toplam 9 askeri üs Irak güvenlik güçlerine devredildi. Çekilme süreci, koalisyonun Irak'taki misyonunun sona ermesinin ardından aşamalı olarak gerçekleştirildi.
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) kaynaklarına göre, çekilme planı kapsamında Irak'ta kalan son askeri birlikler de ülkeden ayrıldı. Böylece 2014 yılında DAEŞ'in Musul'u ele geçirmesinin ardından başlatılan ve 2017'de örgütün toprak hakimiyetinin sona ermesine rağmen sürdürülen askeri varlık tamamen sonlandırılmış oldu. Irak hükümeti, çekilme kararının egemenlik ve güvenlik işbirliği çerçevesinde alındığını vurguladı.
Irak hükümetinden açıklama: Egemenlik vurgusu
Irak Başbakanı es-Sudani, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Uluslararası koalisyonun görevi sona ermiştir. Irak, kendi güvenliğini sağlayacak kapasiteye sahiptir. Bundan sonra ikili işbirliği ve stratejik ortaklık temelinde ilişkilerimizi sürdüreceğiz" dedi. Irak Savunma Bakanlığı ise devredilen üslerin tam kapasiteyle Irak güvenlik güçlerinin kontrolüne geçtiğini ve terörle mücadelede yeni bir dönemin başladığını duyurdu.
ABD yönetimi adına yapılan açıklamada ise çekilmenin "ortak mutabakat" çerçevesinde gerçekleştiği, Irak'ın güvenliğine yönelik tehditlerin izlenmeye devam edileceği belirtildi. Ayrıca iki ülke arasında istihbarat paylaşımı, terörle mücadele ve savunma sanayi alanlarında işbirliğinin süreceği ifade edildi.
Bölgesel dengeler ve olası yansımaları
ABD askerlerinin Irak'tan çekilmesi, Orta Doğu'daki güç dengelerini yakından etkileyecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. İran, Irak'taki etkisini artırma potansiyeline sahipken, Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri yeni güvenlik mimarisinde nasıl konumlanacaklarını hesaplıyor. Irak'ın kuzeyindeki Kürt Bölgesel Yönetimi (KBY) ise ABD ile ikili ilişkilerini sürdürmek istediğini açıkladı.
Uzmanlar, çekilmenin Irak'ta güvenlik boşluğu yaratıp yaratmayacağını tartışıyor. DAEŞ'in ideolojik varlığını sürdürdüğü ve zaman zaman saldırılar düzenlediği düşünülürse, Irak güvenlik güçlerinin bu tehditle başa çıkma kapasitesi kritik önem taşıyor. Türkiye, Irak'ın kuzeyinde PKK'ya yönelik operasyonlarını sürdürürken, ABD çekilmesinin bu operasyonlara etkisi merak konusu.
23 yıllık askeri varlığın bilançosu
2003'te Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesiyle başlayan ABD askeri varlığı, 2011'deki çekilme sonrası 2014'te DAEŞ tehdidi nedeniyle yeniden tesis edilmişti. 23 yıl boyunca Irak'ta on binlerce ABD askeri konuşlandı. Bu süreçte Irak'ta yaklaşık 4 bin 500 ABD askeri hayatını kaybetti, yüz binlerce Iraklı ise yaşamını yitirdi veya yerinden edildi. Şimdi geri çekilme, Washington'un Orta Doğu'daki stratejik önceliklerini yeniden tanımladığı bir döneme denk geliyor.
Yeni dönemde ikili güvenlik işbirliği
Taraflar, çekilmenin ardından ikili güvenlik işbirliğini güçlendirmeyi planlıyor. ABD, Irak'a savunma kapasitesini artırması için danışmanlık ve eğitim desteği sunmayı sürdürecek. Irak ise topraklarını ABD dahil hiçbir ülkeye karşı tehdit unsuru olarak kullanmama taahhüdünü yineledi. Bu kapsamda iki ülke arasında istihbarat paylaşımı ve terörle mücadele mekanizmaları oluşturulacak.
Uluslararası koalisyonun çekilmesi, Irak'ın egemenlik vurgusunu güçlendirirken, bölgede yeni bir güç mücadelesinin kapısını aralayabilir. Irak'ın istikrarı, sadece kendi halkı için değil, tüm bölge için belirleyici olacak. Önümüzdeki aylarda Irak güvenlik güçlerinin DAEŞ kalıntılarına karşı yürüttüğü operasyonlar ve İran'ın artan etkisi, yeni dönemin seyrini belirleyecek en önemli faktörler olarak öne çıkıyor.
