AK Parti ve MHP’nin oylarıyla geçen ancak kamuoyundan gelen tepkiler üzerine geri çekilen genel aydınlatma giderlerine ilişkin düzenleme, yeniden Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine taşındı. Yeni teklife göre, belediyelere genel bütçe vergi gelirlerinden aktarılan paydan yapılan aydınlatma kesintisi oranı artırılacak. Muhalefet partileri, uygulamanın özellikle krizdeki yerel yönetimlere ek yük bindireceğini savunuyor. İktidar kanadı ise düzenlemenin kamu maliyesine katkı sağlayacağını ve enerji tasarrufunu teşvik edeceğini belirtiyor.
Yeni düzenleme ne getiriyor?
Daha önce 2023 yılı sonunda Meclis’ten geçirilen ancak büyük tepkiler üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından veto edilen düzenleme, bu kez revize edilmiş haliyle yasalaşmaya çalışılıyor. Teklife göre, belediyelerin genel aydınlatma giderleri için İller Bankası aracılığıyla yapılan kesinti, mevcut %1’lik orandan %2’ye çıkarılacak. Ayrıca, ulaşılan kesinti tutarının bir üst sınırı da kaldırılarak belediyelerin vergi gelirleri payından daha yüksek kesintilere izin verilecek. CHP ve İYİ Partili milletvekilleri, düzenlemenin özellikle büyükşehir belediyelerini olumsuz etkileyeceğini, bazı belediyelerin aylık payının %30’a varan oranlarda kesintiye uğrayabileceğini iddia ediyor.
Muhalefetten sert tepki
CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel, düzenlemeyi “belediyelere yönelik bir kemer sıkma politikası” olarak nitelendirdi. Özel, “Belediyeler zaten artan maliyetler ve düşen gelirlerle boğuşuyor. Bu düzenleme, yerel yönetimlerin hizmet üretme kabiliyetini kısıtlayacak” dedi. İYİ Parti İstanbul Milletvekili Turan Çömez ise, “İktidar, kendi sorumluluğundaki enerji maliyetlerini belediyelere fatura ediyor” ifadelerini kullandı. DEM Parti ve Saadet Partisi de benzer gerekçelerle düzenlemeye karşı çıkacağını açıkladı.
İktidarın gerekçesi
AK Parti ve MHP’li yetkililer, düzenlemenin enerji verimliliğini artırmayı ve bütçe disiplinini sağlamayı hedeflediğini söylüyor. AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, “Belediyelerin aydınlatma giderleri yıldan yıla artıyor. Bu düzenleme, daha verimli ve tasarruflu bir aydınlatma sistemine geçişi teşvik edecek” dedi. MHP Genel Başkan Yardımcısı Mevlüt Karakaya da, “Bu uygulama ile belediyelerin enerji israfını önlemesi amaçlanıyor. Tasarruf eden belediyelerin cezalandırılmayacağı bir mekanizma kurulacak” şeklinde konuştu. Düzenlemenin, İller Bankası’na belediyeler adına yapılan aydınlatma sözleşmelerini denetleme yetkisi de verdiği belirtiliyor.
Geçmişteki benzer uygulamalar
Geçtiğimiz yıl, belediye paylarından sağlık prim borçları nedeniyle kesinti yapılması yönünde bir düzenleme daha gündeme gelmiş, ancak yerel yönetimlerin yoğun itirazları üzerine rafa kaldırılmıştı. Ayrıca, 2022 yılında yapılan bir değişiklikle belediyelerin enerji giderlerinin yüzde 50’sinin merkezi bütçeden karşılanması uygulaması sonlandırılmıştı. Bu gelişmeler, merkezi hükümetin mali yükü yerel yönetimlere kaydırma eğiliminde olduğu yönünde yorumlanıyor.
Belediyeler ne diyor?
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “Bu düzenleme, İstanbul gibi büyükşehirleri hedef alıyor. Yıllık 1,5 milyar TL’lik ek yük anlamına geliyor. Bu parayla onlarca okul, hastane yapabilirdik” dedi. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş da, “Belediyelerin gelirleri zaten enflasyon karşısında eriyor. Bu kesinti, vatandaşa giden hizmetleri aksatacak” uyarısında bulundu. Türkiye Belediyeler Birliği (TBB) de resmi bir açıklama yaparak, düzenlemenin yerel yönetimlerin mali özerkliğini zedelediğini ve anayasal ilkelere aykırı olduğunu savundu.
Yasalaşma süreci
Düzenleme, önümüzdeki hafta TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülecek. Ardından Genel Kurul’a sunulacak. AK Parti ve MHP’nin oylarıyla kabul edilmesi beklenen teklifin, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından da onaylanması halinde kanunlaşması kesin görünüyor. Muhalefet, Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapmayı değerlendiriyor.
Uzmanlar, düzenlemenin özellikle muhalefetteki belediyelere yönelik bir baskı unsuru olarak kullanıldığı yorumunu yapıyor. Ancak iktidar, bu iddiaları reddederek düzenlemenin tüm belediyeler için geçerli olduğunu vurguluyor. Türkiye’nin enerji maliyetlerinin yüzde 40’ının kamu sektörüne ait olduğu düşünüldüğünde, bu düzenlemenin bütçeye yıllık 5-6 milyar TL katkı sağlaması bekleniyor. Bununla birlikte, belediyelerin alternatif enerji kaynaklarına yönelmesi halinde kesinti oranlarının düşürülebileceği de belirtiliyor.
