Dünya genelinde petrol fiyatlarının zaman zaman gerilemesine rağmen Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının aynı kalmaması hatta artması kamuoyunda sıkça sorgulanıyor. Bu soruya iktidardan yanıt geldi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, akaryakıt fiyatlarının oluşumunda yalnızca ham petrol fiyatlarının değil, döviz kuru, vergiler, lojistik maliyetler ve rafineri marjları gibi pek çok etkenin rol oynadığını belirtti. Bayraktar, “Etken çok” diyerek eleştirilere savunma getirdi.
Bakan Bayraktar’dan fiyat açıklaması
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, katıldığı bir televizyon programında akaryakıt fiyatlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Bayraktar, “Vatandaşlarımızın zaman zaman dünyada petrol fiyatları düşerken Türkiye’de fiyatların neden düşmediğini sorması çok doğal. Ancak burada birden fazla değişken var. Ham petrol fiyatındaki düşüş, Türkiye’deki pompa fiyatına doğrudan yansımıyor. Çünkü biz ithalatımızı dolar üzerinden yapıyoruz, kur hareketleri belirleyici oluyor. Ayrıca ÖTV ve KDV gibi vergiler, dağıtım maliyetleri ve rafineri kâr marjı fiyatın önemli bileşenleridir” dedi. Bakan, akaryakıt fiyatlarının sadece uluslararası petrol fiyatlarına endekslenmediğini vurguladı.
Vergi yükü ve döviz kuru etkisi
Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının yaklaşık yüzde 60’ını vergiler oluşturuyor. Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi (KDV), ham petrol fiyatındaki değişimden bağımsız olarak belirleniyor. Ayrıca döviz kurundaki dalgalanmalar, ithalat maliyetini doğrudan etkiliyor. Petrol fiyatları düşse bile dolar/TL kuru yükseliyorsa, TL bazında fiyat düşüşü sınırlı kalıyor veya artış görülebiliyor. Uzmanlar, bu yapısal sorunlar nedeniyle Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının dünya ortalamasının üzerinde seyrettiğini belirtiyor. Bakan Bayraktar, “Hükümet olarak vatandaşımızın cebini yakmayacak politikalar izliyoruz, ancak enerji arz güvenliği ve sürdürülebilirlik de dikkate alınmalı” ifadelerini kullandı.
Muhalefetten eleştiriler
Muhalefet partileri, iktidarın fiyat artışlarına karşı yeterli önlem almadığını savunuyor. CHP’li milletvekilleri, dünya petrol fiyatlarındaki düşüşün Türkiye’ye yansımamasının nedenini “yüksek vergiler ve yanlış ekonomi politikaları” olarak açıklıyor. İYİ Parti ise rekabet eksikliğine dikkat çekerek, “Türkiye’de akaryakıt piyasasının birkaç şirketin kontrolünde olması fiyatların yüksek kalmasına neden oluyor” görüşünü dile getiriyor. Konuyla ilgili Meclis’te gensoru önergesi verilmesi bekleniyor.
Bağımsız değerlendirme
Enerji uzmanları, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının uluslararası fiyatlardan bağımsız hareket etmesinde kur ve vergi faktörünün belirleyici olduğu konusunda hemfikir. Ancak iktidarın bu kadar çok etken sıralaması, asıl sorun olan yüksek vergi yükünü gölgelemeye yönelik bir söylem olarak yorumlanıyor. Petrol fiyatları düşerken bile pompa fiyatlarının düşmemesi, ekonomik aktörlerin bu durumu fırsata çevirdiğini düşündürüyor. Türkiye’nin enerji ithalatına bağımlı yapısı ve döviz kuru hassasiyeti devam ettiği sürece, akaryakıt fiyatlarındaki bu çelişkili tablonun süreceği öngörülüyor.
