Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Haziran 2026 dönemine ilişkin dış ticaret endekslerini açıkladı. Verilere göre, ihracat miktar endeksi bir önceki aya kıyasla yüzde 1,2 gerileyerek 143,6 seviyesine indi. Buna karşılık, ihracat birim değer endeksi aylık bazda yüzde 0,8 artışla 112,4 oldu. İthalat tarafında ise miktar endeksi aylık yüzde 0,5 düşüşle 128,3'e gerilerken, birim değer endeksi yüzde 1,1 artışla 118,7 olarak hesaplandı. Yıllık bazda ise hem ihracat hem ithalat endekslerinde belirgin artışlar yaşandı; ihracat miktar endeksi yıllık yüzde 6,4, ithalat miktar endeksi yüzde 3,8 yükseldi.
İhracat Miktar Endeksindeki Aylık Düşüşün Nedenleri
Haziran ayında ihracat miktar endeksindeki aylık gerileme, özellikle Avrupa Birliği ülkelerine yapılan satışlardaki yavaşlamadan kaynaklandı. Almanya, Fransa ve İtalya gibi önemli ticaret partnerlerine yönelik otomotiv ve makine ihracatındaki azalma, miktar endeksini olumsuz etkiledi. Bununla birlikte, tarım ürünleri ve kimyevi maddeler ihracatındaki artış, toplam düşüşü sınırladı. Uzmanlar, yaz döneminde tatil nedeniyle çalışma günü sayısındaki azalmanın da endeks üzerinde etkili olduğunu belirtiyor. Kapasite kullanım oranlarındaki düşüş ve yeni siparişlerdeki zayıflama, önümüzdeki aylarda da miktar endeksinin baskı altında kalabileceğine işaret ediyor.
Birim Değer Endeksindeki Artış ve Dış Ticaret Dengesi
Birim değer endeksindeki artış, ihracatta birim fiyatların yükseldiğini gösteriyor. Özellikle enerji ve emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar, ithalat birim değer endeksini yukarı çekti. Ancak ihracat birim değer endeksindeki artış, Türk ihracatçıların katma değerli ürünlere yöneldiğinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Dış ticaret açığı Haziran'da bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 5,2 daralarak 4,8 milyar dolara geriledi. Bu iyileşmede, ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 78,3'e yükselmesi etkili oldu. Söz konusu oran, geçen yılın aynı döneminde yüzde 74,1 düzeyindeydi. Uzmanlar, dış ticaret açığındaki daralmanın sürdürülebilir olması için ihracatın çeşitlendirilmesi ve yeni pazarlara açılmanın önemine dikkat çekiyor.
Ekonomi Yönetiminden İhracata Yönelik Adımlar
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın yayımladığı Orta Vadeli Program (OVP) çerçevesinde, ihracatın artırılmasına yönelik teşvikler ön plana çıkıyor. Ticaret Bakanlığı, yeni destek paketleriyle ihracatçıların finansman maliyetlerini düşürmeyi hedefliyor. Ayrıca, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, Haziran ayında sektörel ihracat rakamları incelendiğinde, otomotiv sektörü 2,1 milyar dolarla en yüksek ihracatı gerçekleştirdi. Bu sektörü kimyevi maddeler ve mamulleri ile hazır giyim takip etti. Özellikle, elektrikli araç üretimindeki artış, otomotiv ihracatında miktar düşüşüne rağmen değer bazında artışı beraberinde getirdi.
Küresel Ticaretteki Gelişmeler ve Türkiye'nin Konumu
Küresel ticarette yavaşlama sinyallerine karşın Türkiye'nin ihracatı yıllık bazda büyümesini sürdürdü. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, küresel mal ticareti hacmi yılın ikinci çeyreğinde yüzde 1,5, üçüncü çeyreğinde ise yüzde 1,0 artış göstereceği tahmin ediliyor. Türkiye'nin bu büyümeden aldığı pay, uygulanan ihracat destekleri ve lojistik avantajları sayesinde artıyor. Özellikle Yeniden Asya ve Avrupa arasında köprü konumunda olan Türkiye, Çin'den Avrupa'ya uzanan tedarik zincirlerinde alternatif bir üretim üssü olarak öne çıkıyor.
Önümüzdeki dönemde, enflasyonla mücadele ve döviz kurundaki seyrin ihracatın rekabetçiliği üzerinde belirleyici olması bekleniyor. Kur korumalı mevduat uygulamasının sona ermesi ve TL'nin reel değer kazanması halinde, ihracatçıların fiyat avantajı azalabilir. Bu nedenle, katma değeri yüksek ürünlere yönelik Ar-Ge yatırımları ve markalaşma çalışmaları büyük önem taşıyor. Türkiye'nin 2026 yılı sonu itibarıyla 265 milyar dolarlık ihracat hedefine ulaşabilmesi için aylık miktar endekslerindeki dalgalanmaların yakından takip edilmesi ve gerekli önlemlerin alınması gerekiyor. Dış ticaret verileri, ekonomik büyüme ve istihdam üzerindeki etkileri açısından da kritik bir gösterge olarak izlenmeye devam edecek.
