Geçen hafta imzalanan ABD-İran mutabakat zaptı, ilk ciddi sınavını Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sıcak çatışmayla verdi. ABD, İran'a ait füze depolarını hedef alırken, İran da bölgedeki Amerikan üslerine saldırdı. Gerginlik, bir ticari geminin alıkonulmasıyla başlayan krizin ardından tırmandı. İki ülke arasındaki mutabakatın akıbeti sorgulanırken, bölgede tansiyon yükseliyor.
Kriz nasıl başladı?
Olaylar, Hürmüz Boğazı'nda bir ABD bandıralı ticari geminin İran Devrim Muhafızları tarafından durdurulmasıyla başladı. İran yönetimi, geminin kaçak yük taşıdığı gerekçesiyle el konulduğunu açıkladı. ABD ise bu hamleyi uluslararası hukuka aykırı olarak nitelendirdi ve derhal askeri müdahale kararı aldı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın güney kıyılarındaki üç füz e deposuna hava saldırısı düzenledi.
İran'dan misilleme
ABD'nin saldırısına saatler içinde yanıt veren İran, bölgedeki Amerikan üslerine balistik füzelerle karşılık verdi. Saldırılar, özellikle Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'daki ABD üslerini hedef aldı. İran resmi haber ajansı IRNA, operasyonun 'meşru müdafaa' kapsamında gerçekleştirildiğini duyurdu. ABD Savunma Bakanlığı ise saldırılarda can kaybı olmadığını, ancak bazı tesislerde hasar oluştuğunu bildirdi.
Mutabakatın geleceği belirsiz
Yaşanan sıcak çatışma, sadece bir hafta önce imzalanan mutabakat zaptının güvenilirliğini sorgulatıyor. Anlaşma, nükleer program ve bölgesel güvenlik konularında diyaloğu öngörüyordu. Uzmanlar, her iki tarafın da anlaşmaya bağlı kalmak istediğini ancak sahadaki gelişmelerin diplomasiyi gölgelediğini belirtiyor. Enerji piyasaları ise Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliğe anında tepki verdi; petrol fiyatları yüzde 5'in üzerinde yükseldi.
Bölgesel tepkiler
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, gerilimin düşürülmesi çağrısında bulundu. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, taraflara itidal çağrısı yaparken, Rusya ise BM Güvenlik Konseyi'nin acilen toplanmasını istedi. İsrail, ABD'nin yanında yer aldığını duyurdu. Uluslararası toplum, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşmesinden endişe ediyor.
Ekonomik yansımalar
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir su yolu. Çatışmanın ardından borsalar dalgalandı, dolar ve altın gibi güvenli limanlara talep arttı. Analistler, mutabakatın tamamen rafa kalkması durumunda petrol fiyatlarının 100 dolar seviyesini aşabileceğini öngörüyor.
Bağımsız değerlendirme
ABD-İran mutabakatı, daha imza mürekkebi kurumadan ciddi bir sınavdan geçiyor. Tarafların sıcak çatışmaya rağmen diplomatik kanalları açık tutması olumlu, ancak bu tür olayların tekrarlanması anlaşmayı anlamsız kılabilir. Bölgede güven inşası için zamana ihtiyaç var; ancak mevcut gerginlik, her an yeni bir çatışmaya gebe. Uluslararası toplumun arabuluculuk çabaları hayati önem taşıyor.
