İran ve Basra Körfezi'ne kıyısı olan ülkeler, Hürmüz Boğazı'ndaki ticari geçişlere ilişkin kalıcı bir çözüm bulmak amacıyla bugün Umman Sultanlığı'nın Salala kentinde bir araya geliyor. Toplantıya İran, Umman, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Bahreyn ve Irak'tan üst düzey yetkililerin katılması bekleniyor. Görüşmelerin ana gündem maddesi, boğazdaki seyrüsefer güvenliğinin sağlanması ve ticari gemilere yönelik olası tehditlerin ortadan kaldırılması.
Boğazın stratejik önemi ve ticari hacim
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir deniz yolu. Günlük ortalama 21 milyon varil petrol ve petrol ürünü bu dar geçitten taşınıyor. Boğazın en geniş noktası 96 kilometre, en dar yeri ise 39 kilometre. Bu özelliğiyle Hürmüz, küresel enerji güvenliği açısından hayati bir öneme sahip. Son dönemde bölgede artan gerilim, sigorta maliyetlerini yükseltmiş ve bazı armatörleri alternatif rotalara yönlendirmişti.
Salala toplantısının kapsamı
Umman'ın ev sahipliğinde yapılacak toplantıda, boğazdan geçen gemiler için ortak bir gözetim mekanizması kurulması planlanıyor. Ayrıca, olası kriz durumlarında hızlı iletişim sağlayacak bir acil durum hattı oluşturulması da masada. Diplomatik kaynaklar, tarafların deniz güvenliği konusunda iş birliğini artırmayı ve tek taraflı müdahaleleri önlemeyi hedeflediğini belirtiyor. Toplantı sonunda ortak bir bildiri yayımlanması bekleniyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Bölge ülkeleri olarak Hürmüz'ün güvenliği hepimizin ortak çıkarıdır. Dış müdahalelerden uzak, bölgesel bir çözüm mekanizması kurmak istiyoruz" dedi. Suudi Arabistan yetkilileri ise görüşmelerin olumlu geçtiğini ve somut adımların atılacağını ifade etti. Umman Dışişleri Bakanı da toplantının istikrar için bir fırsat olduğunu vurguladı.
Bölgesel gerilim ve arka plan
Hürmüz Boğazı'nda son yıllarda çok sayıda tankere yönelik saldırı ve el koyma olayı yaşandı. 2019'da altı tanker sabotaja uğradı, aynı yıl İngiliz bandıralı bir gemi İran tarafından alıkonuldu. 2021'de İsrail bağlantılı bir gemiye insansız hava aracı saldırısı düzenlendi. Bu olaylar, bölgede askeri varlığını artıran ABD ve müttefikleri ile İran arasında tansiyonu yükseltti. Son olarak geçtiğimiz ay, bir Panama bayraklı tanker İran Devrim Muhafızları tarafından durdurulmuştu. Bu gelişmeler, bölge ülkelerini ortak bir güvenlik arayışına itti.
Uzmanlara göre, Salala'daki toplantıdan çıkacak sonuç, küresel enerji piyasaları ve deniz ticareti için belirleyici olacak. Boğazdan geçen gemilerin sigorta primleri, olası bir anlaşmayla düşebilir. Ayrıca, bölgesel iş birliği, ABD ve Çin gibi küresel aktörlerin bölgedeki etkisini dengeleyebilir. Ancak, taraflar arasındaki güvensizlik ve farklı öncelikler, kalıcı bir çözümü zorlaştırabilir.
Piyasalar ve olası yansımalar
Toplantı öncesinde petrol fiyatlarında dalgalanma yaşandı. Brent petrol, haberin ardından yüzde 0,8 değer kazandı. Analistler, başarılı bir zirvenin arz güvenliği endişelerini azaltarak fiyatları dengeleyebileceğini, aksi halde jeopolitik risk priminin artacağını öngörüyor. Deniz taşımacılığı şirketleri de rotalarını ve sigorta stratejilerini gözden geçiriyor.
Salala'daki görüşmeler, bölgesel diyalog için önemli bir adım. Ancak Hürmüz'de kalıcı istikrar, tüm tarafların egemenlik haklarına saygı göstermesi ve provokatif eylemlerden kaçınmasıyla mümkün olacak. Bugünkü toplantı, bu yönde bir irade ortaya koyarsa, hem bölge hem de dünya ekonomisi için olumlu bir sinyal olacak. Aksi takdirde, gerilim sarmalı devam edebilir.
