İran'daki savaşın 100. günü geride kalırken, Hürmüz Boğazı'ndaki kriz büyümeye devam ediyor. 8 Nisan'da ilan edilen ateşkese rağmen boğaz hâlâ uluslararası ticarete kapalı durumda. Müzakereler çıkmaza girmiş, taraflar arasındaki görüşmelerden somut bir sonuç alınamamıştır. Küresel ekonominin bu durumdan kaynaklanan kaybı 700 milyar doları aşarken, uzmanlar krizin uzaması halinde bilançonun daha da ağırlaşacağı uyarısında bulunuyor.
Çatışmalar sürüyor, diplomasi tıkanmış durumda
BM öncülüğünde yürütülen barış görüşmeleri, tarafların birbirlerine karşı güvensizliği nedeniyle ilerleme kaydedemiyor. Ateşkese rağmen çatışmaların aralıklarla devam ettiği bölgede, insani durum da giderek kötüleşiyor. Uluslararası Kriz Grubu raporuna göre, çatışmalar nedeniyle yerinden edilen kişi sayısı 1,2 milyona ulaştı. Ateşkes ihlalleri her iki tarafça da sık sık gündeme getiriliyor.
Küresel ekonomik etkiler: 700 milyar dolar ve daha fazlası
Hürmüz Boğazı'nın kapalı olması, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sini etkiliyor. Brent petrolün varil fiyatı 130 dolar seviyelerine yükselmiş durumda. Bu durum, başta ABD, Çin ve Hindistan olmak üzere büyük petrol ithalatçılarını zor durumda bırakıyor. Dünya Bankası verilerine göre, krizin 100 günlük maliyeti 700 milyar doları aşarken, bu rakamın kapsamlı bir şekilde artabileceği belirtiliyor. Tedarik zincirlerindeki aksamalar da küresel enflasyonu körüklüyor.
Savaş uzarsa etkiler daha da yıkıcı olabilir. Ekonomistler, Hürmüz'ün bir yıl daha kapalı kalması halinde küresel ekonominin resesyona girebileceğini, işsizliğin ve sosyal huzursuzlukların artabileceğini öngörüyor. Alternatif enerji kaynaklarına yönelim hızlanmış olsa da, kısa vadede boğazın önemi yadsınamaz.
Uluslararası toplum ne yapıyor?
ABD ve AB, boğazın yeniden açılması için diplomatik girişimlerini artırmış durumda. Ancak İran ve diğer taraflar arasındaki derin güvensizlik, kapsamlı bir anlaşmayı zorlaştırıyor. Rusya ve Çin ise çatışmanın tırmanmaması için itidalli çağrılar yapıyor. BM Güvenlik Konseyi'nde son olarak 15 Mayıs'ta yapılan acil toplantıdan da somut bir karar çıkmadı.
Değerlendirme
Hürmüz Boğazı krizi, yalnızca bölgesel bir çatışma olmanın ötesinde, küresel ekonomiyi tehdit eden bir yapısal sorun haline gelmiştir. Tarafların bir an önce diyalog masasına dönmesi ve boğazı trafiğe açacak bir mekanizma kurması, tüm dünyanın ortak çıkarınadır. Aksi takdirde, 1973 petrol krizini gölgede bırakacak bir ekonomik fırtına ile karşı karşıya kalabiliriz.
