ABD ile İran arasında varılan mutabakatın ardından Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemi sayısında son bir haftada önceki haftaya göre yüzde 50'nin üzerinde artış kaydedildi. Stratejik su yolundaki bu hızlı yükseliş, bölgedeki gerilimin azalması ve ticaretin normale dönmesi olarak yorumlanıyor. Uzmanlar, artışın sürmesi halinde küresel petrol fiyatları ve lojistik maliyetler üzerinde olumlu etkiler bekliyor.
Mutabakat süreci ve gemi trafiğine yansıması
ABD ve İran arasında yürütülen müzakerelerde varılan ilk mutabakat, tarafların bazı kısıtlamaları gevşetmesini öngörüyor. Bu çerçevede, Hürmüz Boğazı'ndaki denetimlerin daha öngörülebilir hale gelmesi, gemi sigorta primlerinin düşmesi ve navlun maliyetlerinin azalması etkili oldu. Geçtiğimiz hafta boğazdan günlük ortalama 15 gemi geçerken, bu sayı son yedi günde 23-24 seviyesine yükseldi. Özellikle petrol tankerleri ve doğal gaz taşıyıcılarının geçişlerinde belirgin artış gözleniyor.
Bölgesel ve küresel etkiler
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapıyor. Geçişlerdeki artış, küresel enerji piyasalarında rahatlama yaratırken, Asya ve Avrupa'ya yönelik petrol sevkiyatlarının kesintisiz devamı açısından kritik önem taşıyor. Öte yandan, İran'ın bu mutabakatla uluslararası bankacılık sistemine kısmi erişim kazanması, ülkenin ihracat gelirlerini artırabilir. Analistler, ABD'nin yaptırımları tamamen kaldırmamasına rağmen, gerilimin düşmesinin ticari akışı hızlandırdığını belirtiyor.
Tahran ve Washington'dan ilk değerlendirmeler
İranlı yetkililer, Hürmüz'deki artışı 'müzakere başarısı' olarak nitelendirirken, ABD tarafı 'istikrar umudu veren bir gelişme' olarak değerlendiriyor. Taraflar arasında devam eden teknik görüşmelerde, deniz ticaretinin sürdürülebilirliği için ortak protokoller oluşturulması planlanıyor.
Bölgedeki diğer ülkeler, özellikle Körfez ülkeleri ve Türkiye, bu gelişmeyi olumlu karşılıyor. Türkiye'nin İran ile ticaretinde Hürmüz Boğazı'nın önemli bir geçiş noktası olması, artan trafiğin Türk lojistik firmalarına da yansıyabileceği anlamına geliyor.
Geleceğe dair öngörüler
Uzmanlar, müzakerelerin başarıyla sonuçlanması durumunda, boğazdan geçen gemi sayısının kısa vadede günlük 30'a ulaşabileceğini öngörüyor. Ancak, mutabakatın kalıcılığı ve ABD-İran arasındaki diğer konuların (nükleer program, bölgesel nüfuz) henüz çözülmemiş olması, ticari canlanmanın kırılgan olduğunu gösteriyor. Yine de, son bir haftadaki veriler, ekonomik aktörlerin diplomasiye olan güvenini yansıtıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki trafik, küresel ticaretin nabzını tutan bir barometre olarak izlenmeye devam edecek.
