İstanbul'un Anadolu Yakası'na ve Marmara Denizi'ne bakan çam ormanlarının arasında, yıllardır ölüme terk edilmiş bir yapı duruyor: Heybeliada Sanatoryumu. 1924 yılında verem hastalığıyla mücadele amacıyla kurulan bu devasa kompleks, cumhuriyet tarihinin önemli sağlık yapılarından biri olarak kabul ediliyor. Ancak bugün, bakımsızlıktan harabeye dönmüş haliyle adanın en gözde yapılarından biri olmaya devam ediyor. Yerel halk ve sivil toplum kuruluşları, bu tarihi yapının yeniden ayağa kaldırılması için yetkililere çağrıda bulunuyor.
Sanatoryumun Tarihi Önemi
Heybeliada Sanatoryumu, Türkiye'de modern tıbbın gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır. Dönemin en ileri sağlık kuruluşlarından biri olarak inşa edilen yapı, verem hastalarının tedavi edildiği merkezlerden biriydi. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında veremle mücadelede önemli bir merkez haline gelen sanatoryum, binlerce hastaya şifa dağıttı. Ancak 1980'li yıllarda verem hastalığının büyük ölçüde kontrol altına alınması ve modern tedavi yöntemlerinin gelişmesiyle birlikte sanatoryum eski işlevini yitirdi.
1990'lı yılların başında kapanan ve bir süre boş kalan yapı, çeşitli dönemlerde farklı amaçlarla kullanılmaya çalışıldı. Ancak başarılı olamayınca yapı kaderine terk edildi. Bu süreçte çatısı çöktü, duvarları yıkıldı, bahçesindeki çam ağaçları bakımsızlıktan kurudu. Bugün adayı ziyaret edenler, bu görkemli yapının yıkıntıları arasında gezerken cumhuriyetin ilk yıllarına tanıklık ediyor.
Koruma Çağrıları ve Beklentiler
Son yıllarda Heybeliada Sanatoryumu'nun yeniden ayağa kaldırılması için pek çok kampanya başlatıldı. Adalılar, tarihi yapının bir kültür merkezi, sağlık tesisi veya üniversite kampüsü olarak değerlendirilebileceğini belirtiyor. Sivil toplum kuruluşları, yapının hızlı bir şekilde restorasyonu için imza kampanyaları düzenliyor ve yetkililere projeler sunuyor.
Mimarlar Odası İstanbul Şubesi tarafından yapılan açıklamada, sanatoryumun Türkiye'nin ender modern mimari örneklerinden biri olduğu ve korunması gerektiği vurgulandı. Açıklamada, "Heybeliada Sanatoryumu, sadece sağlık tarihi açısından değil, mimari değeri bakımından da büyük önem taşıyor. Bu yapı, cumhuriyetin kuruluş dönemindeki vizyonun bir simgesi. Şu anda beton yığınına dönüşmüş durumda, ancak doğru bir restorasyonla yeniden hayat bulabilir" ifadeleri kullanıldı.
Bölge Halkının Görüşü
Heybeliada sakinleri, sanatoryumun turizme kazandırılmasını ve adanın ekonomisine katkı sağlamasını istiyor. Adada yaşayan eski bir hasta olan 78 yaşındaki emekli öğretmen Ayşe Hanım, gözyaşları içinde anlatıyor: "Ben gençliğimde burada tedavi gördüm. Bu bina bana hayat verdi. Şimdi bu halini görmek çok acı. Yetkililerden bu tarihi yapıya sahip çıkmasını istiyorum. Bu sadece bir bina değil, binlerce insanın hikayesi." Ayşe Hanım'ın bu duygusal çağrısı, adalıların ortak görüşünü yansıtıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın konuya ilişkin yürüttüğü bir çalışma olduğu biliniyor. Ancak somut bir adım atılması için uzun süredir bekleniyor. Adalılar, restorasyon çalışmalarının bir an önce başlamasını ve yapının gelecek nesillere aktarılmasını umut ediyor.
Heybeliada Sanatoryumu'nun kaderi, sadece İstanbul'un değil, Türkiye'nin tarihi mirasının da bir parçası. Bu yapı, sağlık alanında verilen mücadelenin ve cumhuriyetin aydınlanma döneminin tanıklığını yapmış önemli bir değer. Bu değerin yeniden ayağa kaldırılması, sadece bir bina restorasyonundan çok daha fazlasını ifade ediyor. Geçmişle gelecek arasında köprü kuracak bu eşsiz yapı, hak ettiği özeni ve ilgiyi görmeyi bekliyor.
