Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda faaliyete geçen Depozito Yönetim Sistemi (DOA), dün 81 ilde uygulamaya konuldu. Sistem kapsamında vatandaşlar, boş pet şişe, cam şişe ve alüminyum kutuları anlaşmalı noktalara teslim ederek her bir parça için 1 TL kazanmaya başladı. Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) verilerine göre, ilk gün toplam 1 milyon 500 bin adet ambalaj atığı toplandı ve bu sayı gün içinde daha da arttı. Uygulama, plastik ve cam atıklarının çevreye verdiği zararı azaltmayı ve geri dönüşüm oranını yükseltmeyi hedefliyor.
DOA nedir ve nasıl çalışıyor?
Depozito Yönetim Sistemi (DOA), içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik etmek amacıyla oluşturulmuş bir iade mekanizması. Sistem kapsamında, üzerinde DOA logosu bulunan pet şişeler, cam şişeler ve alüminyum kutular, marketler, kiosklar ve belediyelerin belirlediği toplama noktalarına bırakılabiliyor. Her bir ambalaj için vatandaşlara 1 TL ödeme yapılıyor. Ödeme, nakit ya da mobil uygulama üzerinden hesaba aktarım şeklinde gerçekleşiyor. Bakanlık yetkilileri, sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte yılda 20 milyar adede kadar ambalajın geri dönüştürülmesinin hedeflendiğini belirtiyor.
İlk gün rakamları ve katılım
TÜÇA verilerine göre, DOA'nın uygulamaya girdiği ilk gün 81 ilde 1 milyon 500 bin şişe toplandı. En yoğun katılım İstanbul, Ankara ve İzmir'de görülürken, vatandaşların yoğun ilgisi dikkat çekiyor. TÜÇA Genel Müdürü Mehmet Öztürk, "Vatandaşlarımızın çevre bilincini bu kadar kısa sürede göstermesi bizleri mutlu etti. Sistemin ilk gününde beklenenin üzerinde bir toplama gerçekleşti" ifadelerini kullandı. Yetkililer, toplama noktalarının sayısının önümüzdeki haftalarda artırılacağını ve mobil toplama araçlarının da devreye gireceğini duyurdu.
Gerçekleşen dönüşüm ve ekonomik boyutu
Toplanan 1,5 milyon şişenin geri dönüşümü sayesinde yaklaşık 30 ton plastik, 5 ton cam ve 10 ton alüminyumun çevreye karışması engellendi. Ekonomik olarak ise vatandaşlara toplam 1,5 milyon TL ödeme yapıldı. Bakanlık, bu tutarın tamamının geri dönüşüm firmaları tarafından karşılandığını ve devlet bütçesine yük olmadığını açıkladı. Sistemin, yıllık bazda 20 milyar TL'nin üzerinde bir ekonomik değer yaratması bekleniyor. Ayrıca, atık yönetimi maliyetlerinde de önemli düşüş öngörülüyor.
Nasıl katılım sağlanır?
DOA'ya katılmak isteyen vatandaşlar, TÜÇA'nın resmi internet sitesi veya mobil uygulaması üzerinden en yakın toplama noktasını bulabiliyor. Toplama noktalarında bulunan otomatlara ambalajlar tek tek atılıyor ve sistem anında 1 TL kazandırıyor. Kazanılan tutarlar, anlaşmalı banka hesaplarına ya da cep telefonu faturasına aktarılabiliyor. Belediyeler de kendi bölgelerinde toplama noktaları oluşturuyor. DOA logosu bulunmayan ambalajlar sisteme dahil değil; ancak Bakanlık, zamanla tüm içecek ambalajlarının sisteme entegre edilmesini planlıyor.
Bağlam ve önemi
DOA uygulaması, Türkiye'nin Avrupa Birliği uyum süreci kapsamında hayata geçirdiği önemli bir çevre politikası. Benzer sistemler Almanya, Norveç ve Hollanda gibi ülkelerde yıllardır başarıyla uygulanıyor. Türkiye'de 2022 yılında yaklaşık 35 milyar pet şişe tüketilirken, bunun sadece yüzde 15'i geri dönüştürülebiliyordu. DOA ile bu oranın kısa vadede yüzde 50'ye, orta vadede yüzde 90'ın üzerine çıkarılması hedefleniyor. Uygulama, aynı zamanda sokak toplayıcıları için resmi bir gelir kapısı oluşturuyor ve kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye katkı sağlıyor.
