Hatay'da hava sıcaklığının 35 dereceyi bulduğu bugünlerde domates hasadı tüm hızıyla sürüyor. Olgunlaşan domatesler işçiler tarafından özenle toplanırken, üretici tarlada kilosu 15 TL'den satış yapıyor. Ancak aynı domates, tezgahta 30 TL'ye alıcı buluyor. Hasat işçileri ise kavurucu sıcağa rağmen günlük 1.100 TL yevmiye ile çalışıyor.
Hasat süreci ve işçi koşulları
Hatay'ın verimli topraklarında yetişen domatesler, sabah erken saatlerden itibaren toplanmaya başlanıyor. İşçiler, 35 dereceyi bulan sıcaklık altında, öğle saatlerine kadar çalışıyor. Her bir domates tek tek kontrol edilerek kasalara yerleştiriliyor. Hasat işçileri, günde ortalama 10 saat çalışarak 1.100 TL kazanıyor. Bu rakam, asgari ücretin üzerinde olmasına rağmen, işin zorluğu ve mevsimsel doğası nedeniyle işçi bulmakta zaman zaman güçlük çekiliyor.
Fiyat farkının nedenleri
Tarlada 15 TL olan domatesin tezgahta 30 TL'ye satılması, aradaki farkın yüzde 100'ü bulması dikkat çekiyor. Bu fiyat farkı, nakliye, hal komisyonu, paketleme, depolama ve perakende kar marjlarından kaynaklanıyor. Üreticiler, maliyetlerin yüksek olduğunu ve kendilerinin de karlı olmadığını belirtiyor. Tüketici dernekleri ise aradaki fiyat farkının adil olmadığını ve denetimlerin artırılması gerektiğini savunuyor.
Bölge ekonomisine etkisi
Domates hasadı, Hatay ekonomisi için büyük önem taşıyor. Bölgede binlerce aile bu sektörden geçimini sağlıyor. Hasat dönemi boyunca geçici işçi istihdamı artıyor ve yerel esnaf da bu hareketlilikten olumlu etkileniyor. Ancak üreticiler, artan girdi maliyetleri ve düşük alım fiyatları nedeniyle zorlandıklarını ifade ediyor. Sektör temsilcileri, tarımsal desteklerin artırılması ve daha istikrarlı bir piyasa düzeni kurulması çağrısında bulunuyor.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, Hatay'da yıllık domates üretimi ortalama 500 bin ton civarında. Bu üretimin büyük bir kısmı iç piyasada tüketilirken, bir kısmı da ihraç ediliyor. Yurt dışı talebi, kaliteli ürünler için daha yüksek fiyatlar sunsa da, küçük üreticilerin ihracat yapması genellikle mümkün olmuyor.
Domates fiyatlarındaki bu fark, aslında tarım sektöründeki yapısal sorunların bir yansıması. Üretici ile tüketici arasındaki zincirdeki ara kademelerin fazlalığı, her iki tarafı da mağdur ediyor. Üretici emeğinin karşılığını alamazken, tüketici yüksek fiyat ödemek zorunda kalıyor. Sürdürülebilir bir çözüm için, kooperatifleşme ve doğrudan satış kanallarının güçlendirilmesi önemli bir adım olabilir.
